SOVET İTTİFAQI DƏNİZLƏRİNDƏ SUALTI İDMAN.O. Mokiyevski.

Sualtı üzgüçülük ustalığına yiyələnmək yeni başlayan idmançıdan böyük zəhmət və əzmkarlıq tələb edir, amma bu zəhmətin əvəzi necə səxavətlə ödənilir!
Dəniz dibində göz önündə möcüzəli bir dünya açılır. Oradakı bütün rənglər qurudakından tamamilə fərqlidir - mavimtıl-yaşıl çalarlar hakimdir. Öz bədənini də qeyri-adi hiss edirsən: onun çəkisizliyinə, daha doğrusu, yarımçəkisizliyinə uzun müddət öyrəşə bilmirsən. Budur, yolu geniş bir çuxur kəsdi. Ona enib, sonra qarşı yamaca dırmaşmağa ehtiyac yoxdur. Yüngül bir təkan - və ovçunun bədəni çuxurun üzərindən rəvan keçir və eyni rəvanlıqla, yavaş templə qarşı sahilə enir. Budur, dalğıc laminariya meşəsinin içindən keçir. Bu meşənin "ağacları", xeyli böyük olmalarına baxmayaraq, əlin yüngül hərəkəti ilə kənara itələnə bilər. Laminariya meşəsindən ovçu sistozira cəngəlliyinə keçdi. Onun sıx kollarının arasında çoxlu xırda heyvan sığınır. Sistozira gövdələri, qayaların səthi kimi, xırda al-qırmızı yosunlarla örtülüdür. Onların talomları - gah zərif, gah elastik qığırdaqvari - forma zərifliyi və müxtəlifliyi ilə heyrətləndirir. Bəziləri lələkvari, digərləri dişli, üçüncüləri isə budaqlanmış kolcuqlar, iplər, nazik yarımşəffaf lövhələr şəklindədir. Diqqəti başqa cəngəlliklər də cəlb edir. Lakin bunlar bitki deyil, yapışıq həyat tərzi keçirən heyvanlardır; burada onların qida axtarışında hərəkət etməyə ehtiyacı yoxdur: axın onu elə ağızlarına qədər gətirir.
Gah gözəçarpmaz boz, gah da qışqırıqlı narıncı rəngli süngərlərin boş qabıqları, mamırkimilərin əhəngli krujevaları - ya daşın üzərinə sərilmiş ajur tor şəklində, ya da onların üzərində yüksələrək bəzən zərif yelpik və ya qəribə maral buynuzları formasını alan. Sualtı anemonlar - aktiniyalar al-əlvan çıxıntılarını geniş açır, lakin ən kiçik təhlükədə formasız bir topa kimi büzüşürlər.
Budur, polixetlərin - dəniz qurdlarının dəbdəbəli çiçəkləri yayılıb. Onlara qurd demək istəmirsən: bizə tanış olan torpaq qurdlarına o qədər bənzəmirlər ki, daha çox hansısa parlaq çiçəkləri xatırladırlar. Dəniz kirpiləri iynələrini tərpədir, dəniz ulduzları ləngərlə sürünür. Xərçəng qısqaclarını hədə ilə geniş açıb, amma ovçunun ondan qorxmadığını görüb, yan-yana ən yaxın yarığa qaçıb gizləndi. Zahid xərçənglər arxalarınca iri ev-qabıqlarını - molyusk qabıqlarını sürüyərək işgüzarcasına vurnuxurlar. Budur, canlı molyusklar da - müxtəlif, rəngarəng. Onlardan bəziləri iri burma qabıqlardadır, digərləri - xitonlar - bir-birinin üstünə düşən kirəmitlərdən sanki dam əmələ gətirən səliqəli lövhələrlə örtülüb, üçüncülərinin bədəni iki qapaq arasında qapanıb. Yer-yer qayaların üzərində bütöv istiridyə silsilələri ağarır. Onların dalğavari qapaqlarının əyri-üyrü kənarları ovçu yaxınlaşanda şappıltı ilə qapanır. Nəlbəki kimi yastı, gözəl bir tarak yatıb. Birdən o, qapaqlarını güclə çırpdı, dibdən yuxarı sıçradı və bir neçə metr aralıda yerə endi. Belə ağır görkəmli heyvanın sıçrayışlarla asanlıqla və sərbəst hərəkət edə biləcəyini təsəvvür etmək çətindir. Ətrafda müxtəlif xırda balıqlar vurnuxur, tez-tez iri balıq da üzüb keçir.
Suyun altında məsafə təsəvvürü aldadıcıdır, hər şey olduğundan daha yaxın görünür. Bəzən tamam yaxında görünən hansısa heyvana əlini uzadırsan, amma əl suyun içində sürüşür, ov isə üzüb uzaqlaşır, qaçır, çox vaxt isə sadəcə yerində qalır, amma sən ona çata bilmirsən. Başın üstündə, su qatının mavimtıl-yaşıl büllurunda iri meduzalar demək olar ki, hərəkətsiz süzür. Onlar tavandan asılmış gözəl çilçıraqlara bənzəyir. Qurudan müşahidə olunan səma qübbəsindən fərqli olaraq, burada "səma" yastı görünür. Aydın havada az dərinlikdən onun üzərində günəşin ağımtıl diski görünür.
Amma budur, qayalıq dib qumlu dibə keçdi. Ovçunu zümrüd rəngli dəniz otu - zostera ilə örtülü çəmən əhatə edir. Bu ot gur və hündürdür, belə qədər, çox vaxt isə daha da hündür. Burada da fauna zəngindir. Gövdələrin arasında onlardan demək olar ki, seçilməyən iynə balığı şaquli durur. Budur, şahmat atına bənzəyən dəniz atı quyruğu ilə zostera gövdəsindən yapışıb. Ətrafda dəniz tarakanları - idoteyalar və çoxlu digər xırda xərçəngkimilər vurnuxur, burada başqa dəniz canlıları da - molyusklar, qurdlar, dərisitikanlılar az deyil.
Bəs sualtı ovçu bizim dənizlərdə nə ilə qarşılaşa bilər?
Haqlı olaraq Qara dənizdən başlayaq: onun mənzərəli sahilləri və isti, mülayim suyu ölkənin hər yerindən istirahətçiləri cəlb edir. Burada sualtı ovçu üçün minnətdar ov kefal olacaq, o, elə sahilin yanında kifayət qədər tez-tez rast gəlinir. Sahildən çox da uzaqlaşmayan və günəşin qızdırdığı səth qatında təxminən bir saat üzən dalğıc üçün bir neçə kök kefal ovun pis olmayan nəticəsi olar. Burada həmçinin stavrida, lüfer, qorbıl, iri dəniz dabanbalığı ilə də rastlaşmaq olar. Sarqanın ensiz, ilanvari bədəninə harpunla vurmaq çətindir. Bu dadlı balığı çoxları səhvən yeyilməz hesab edir - ya bədəninin formasına görə, ya da yaşıl rəngə boyanmış sümüklərinə görə. Qumlu dayazlıqda və ya dəniz otu cəngəlliklərində kifayət qədər iri kambalalar ovlamaq olar. Onları ovlayarkən elə dibə yaxın durmaq, daha yaxşısı isə dib boyunca hərəkət etmək lazımdır. Dibdə yatan kambala üzərində olduğu qruntun rəngini alır və onun üstündən üzüb və ya tamam yanından keçib ovu görməmək olar. Çox vaxt biz hamar qumlu dibdə gedirdik ki, birdən çılpaq dabanın altından, onu qıdıqlayaraq iri bir kambala "çıxıb qaçır" və özünəməxsus ləngliklə üzüb uzaqlaşırdı.
Zostera cəngəlliklərində heç də o qədər zərərsiz olmayan başqa bir balığın da üstünə basmaq olar. Bu, Qara dənizdə dəniz pişiyi adlandırılan tikanquyruq skatdır. Xeyli böyük ölçülərə çatan bu balıq ov üçün yaxşı obyekt olardı, əgər çoxsaylı dişciklərlə təchiz olunmuş uzun sümük iynəli quyruğu olmasaydı. Dəniz pişiyini tutan balıqçılar ilk növbədə onun quyruğunu kəsirlər, çünki qayıqda və ya sahildə çırpınan skat öz silahı ilə insana ciddi yaralar vura bilər. Dəniz otu cəngəlliyində tikanquyruğun üstünə basan ehtiyatsız çimən, yaxud onu az məsafədən yaralayan sualtı ovçu skatın quyruğu ilə dilik-dilik edilmək təhlükəsi ilə üzləşir. Buna görə də zostera cəngəlliklərində irəliləyərkən diqqətlə ayağınızın altına baxmağı, dəniz pişiyi ilə qarşılaşdıqda isə ona atəş açmaq istəyindən çəkinməyi tövsiyə edirik. Primitiv köndələnağızlı balıqlar (onlara dəniz pişiyi, tikanlı skat və ya dəniz tülküsü, həmçinin Qara dəniz katran köpəkbalığı aiddir) çox dözümlüdürlər. Onları bir atəşlə öldürmək praktiki olaraq mümkün deyil, yaralandıqda isə çırpınmağa başlayır və biz kimi dərisi ilə ovçuya xeyli zədə yetirə bilərlər. Katran insanı bel üzgəclərinin tikanları ilə də ciddi yaralaya bilər. Bu yaralar çətin sağalır, çünki onlara düşən selik zəhərli xüsusiyyətlərə malikdir. Əgər bu balıqları narahat etməsən, onlar zərrə qədər də təhlükə törətmirlər. Qeyd etmək lazımdır ki, bizim dənizlərdə ümumiyyətlə insana hücum edən balıqlar yoxdur, belə ki, bu baxımdan sualtı ovçu heç nədən qorxmaya bilər.
Skorpena - dəniz ərsini, dəniz əqrəbi və ya pryajka adlanan başqa bir balıqla, həmçinin meduza - kökağızla görüşlər xoşagəlməz ola bilər. Skorpenaya bir növ dağınıq görkəm verən üzgəclər və bədən çıxıntıları uzun müddət sağalmayan yaralar vura bilər. Dəniz əqrəbinin vurduğu sancmalar daha da zəhərlidir. Qara dənizin iki meduzasından sıx və demək olar ki, rəngsiz aureliya tamamilə zərərsizdir, digəri isə - çıxıntılarının güclü inkişafı ilə seçilən pilema, rizostoma və ya kökağız - yandırma yarada bilər, bu yanıqlar, yəqin ki, gicitkən yanığından xeyli həssasdır. Kökağız çox vaxt olduqca böyük topalar halında rast gəlinir, xüsusilə, bizim müşahidələrimizə görə, 2 - 4 m dərinlikdə, və belə topanın içindən keçən dalğıca bu meduzaların az hərəkətli bədənlərinə toxunmamaq tövsiyə olunur. Qara dəniz sakinlərindən sualtı ovçunun başqa təhlükə və xoşagəlməzliklərdən qorxmasına ehtiyac yoxdur.
Hiss edirik ki, köpəkbalıqları və skatlarla "əlləşməmək" məsləhətimizlə iri ov həvəskarlarını bir qədər məyus etdik. Onlara pelamida və tunes kimi balıqları ovlamaq imkanı ilə təsəlli verək. Bu çoxkiloqramlıq balıqlar bəzən sahillərdən müəyyən məsafədə, xüsusilə dənizin şimal-şərq hissəsində, böyük toplar əmələ gətirirlər. Qeyd etmək lazımdır ki, bu topları aşkar etmək həmişə asan olmur və belə iri ov arzulayan ovçuya ova çıxan balıqçılarla birgə dənizə çıxmağı məsləhət görə bilərik - pelamida və tunes olmasa da, heç olmasa skumbriya ovuna, bu yırtıcılar onun sürülərini tez-tez müşayiət edirlər.
Sualtı ovçu harpun tüfəngini kənara qoyub bıçaq və ya iskənə ilə silahlanaraq daşlara yapışmış istiridyələri yığa bilər, onlar Qafqaz sahillərində də, xüsusilə tez-tez isə Karkinit körfəzində rast gəlinir. Xərçəng də tutmaq olar: iri ot xərçəngini - adətən dəniz otu ilə örtülü qumlu dayazlıqlarda, daş xərçəngini isə - sualtı qayalar və daş silsilələri arasında. Qara midiya da yığmaq olar, onlardan Odessa evdar qadınları dadlı plov bişirirlər. İstiridyə yataqlarında və midiyaların arasında rapananın gözəl burma qabığını tapıb suvenir kimi götürmək asandır. Bu yırtıcı molyuskun tarixçəsi maraqlıdır. Qırxıncı illərin əvvəlində o, təsadüfən Uzaq Şərqdən gələn gəmilərlə Qara dənizə gətirilib, burada çoxalıb və onun sakinləri sırasına möhkəm daxil olub, istiridyə yataqları üçün əsl bəlaya çevrilib.
Krım sahillərində, Kerç, Feodosiya, Sudak, Balaklava rayonlarında sualtı ekskursant arxeoloji tapıntılar da edə bilər - qədim yunan yaşayış məskənlərinin və orta əsr genuya koloniyalarının xatirəsi.
Zostera çəmənlərində, sistozira kollarında, qayalar arasında, qumlu çimərliklərin sualtı davamında gəzintilər böyük həzz verə bilər. Burada rəng tonlarının və çalarlarının müxtəlifliyi gün ərzində dəfələrlə dəyişir. Gah yaşıl, gah mavimtıl, gah göyümtül alatoranlıqda dolaşan dalğıc sualtı mənzərələrin təkrarsız özünəməxsusluğuna heyran qalır. Xırda balıqların, xərçənglərin, zahid xərçənglərin, molyuskların, aktiniyaların davranışlarını müşahidə etmək maraqlıdır. Təkcə bir sistozira və ya zostera kolunun müxtəlif sakinlərini uzun-uzadı izləmək olar. Hamar qumlu dibin zahirən demək olar ki, cansız səthində yalnız vurnuxan zahid xərçənglər, azsaylı xərçənglər və dibin üstündə duran balıq dəstələri görünür. Amma qumu eşələsən, müxtəlif molyusklar üzə çıxar - sədəf kimi parlayan donaks və ya qumun daha dərinliyində dəniz ülgücünün özünəməxsus uzunsov qabığı, burada solğun xəyal xərçəngini də hürküdə bilərsən.
Lakin yenə də okeana daha yaxın yerləşən dənizlərlə müqayisədə Qara dənizin faunası və florası xeyli kasıbdır. Bu, həm onun tarixi ilə (hələ nisbətən yaxın vaxtlarda Qara dənizin yerində şirinsulu hövzə yerləşirdi), həm Qara dənizin okeanınkından iki dəfə aşağı duzluluğu ilə, həm də, deyək ki, Aralıq dənizi ilə müqayisədə daha sərt temperatur rejimi ilə bağlıdır. Burada nə dəniz ulduzları, nə dəniz kirpiləri, nə də mərcanlar var, digər heyvan qrupları isə azaldılmış sayda növlə və daha xırda nümunələrlə təmsil olunub. Lakin onun şəraitinə uyğunlaşmış bütün növlərin bolluğu baxımından Qara dəniz nəinki digər dənizlərdən geri qalmır, hətta tez-tez onları üstələyir.
Bəzən belə bir fikir eşitmək olur ki, Qara dənizdə böyük miqdarda hidrogen sulfidin olması Qara dəniz faunasına zərərli təsir göstərir. Bu, yalnız 180 - 200 m-dən dərin qatlara münasibətdə doğrudur, onlar həqiqətən hidrogen sulfidlə zəhərlənib və cansızdır. Lakin bu, daha az dərinliklərin flora və faunasına təsir etmir, çünki hidrogen sulfid çox qeyri-sabitdir və artıq 150 m dərinlikdə oksigenin təsiri altında tamamilə parçalanır.
Flora və faunanın keyfiyyət tərkibinin kasıblaşması daha böyük dərəcədə Azov dənizinə, həmçinin dəniz-göllər Xəzər və Arala xasdır. Lakin məhsuldarlığına görə Azov dənizi dünyada birinci yerdədir, çünki onun faunasının azsaylı növləri bol-bol inkişaf edir.
Azov dənizində sualtı ovçunun diqqətini bir çox balıq cəlb edə bilər. Bunlar sufun iki növü - Don və Kuban sufu, çapaq, kefal, kambala - Azov kalkanı, taran, rıbets, şamayı, çoxsaylı qayabalıqları, şirinləşmiş sahələrdə - naqqa və ağqulaq. Lakin burada ov qaçılmaz olaraq çox böyük bir çətinliklə, məhz suyun son dərəcə az şəffaflığı ilə üzləşəcək. Alimlər müəyyən ediblər ki, Azov dənizində yüksək bulanıqlığa görə yırtıcı balıqlar yoxdur. Belə, sözdə pelagik yırtıcıya (az hərəkətli dib heyvanları ilə qidalanan dib yırtıcısından fərqli olaraq) ilk növbədə öz ovunu görmək lazımdır. Azov dənizinin bulanıq sularında bu imkan çox məhduddur. Görünür, sualtı ovçu da belə vəziyyətdə olacaq. Bizə nə bu dənizdə suyun altına enmək, nə də Azov dalğıcları ilə söhbət etmək nəsib olmayıb. Suyun bulanıqlığının sualtı ov üçün aşılmaz maneə olub-olmadığını yenə də praktikada yoxlamaq lazımdır.
Xəzər dənizi şimal hissəsində Azov dənizinə çox bənzəyir. Əsas balıq sərvətləri məhz onun, yenə də kifayət qədər bulanıq su ilə yuyulan dayazlıqlarına bağlıdır. Xəzərin mərkəzi və cənub hissələri böyük dərəcədə "əsl" dənizlərə bənzəyir: burada su həm şəffaf, həm də duzludur. Xəzərdə sualtı ov obyekti siyənəklər (onlardan Dolginsk siyənəyi və qarabel uzunluqca yarım metrə çatır), rıbets, şah balıq, kefal ola bilər. Mənsəbqabağı ərazilərdə naqqa, ağqulaq, durnabalığı, çökə ilə rastlaşmaq olar. Üzgüçü suyun altında tamamilə başqa bir mühitin sakini ilə - əla dalğıc olan qarabatdaqla da qarşılaşa bilər. Xəzərin sualtı mənzərələri Qara dənizdəkindən daha az cəlbedicidir. Burada az ifadəli su qılçıqotu, xara yosunları və s. cəngəllikləri üstünlük təşkil edir. Yalnız al-qırmızı yosun - laurensiya xalçaları dəniz cəngəlliklərinin əzəmətini xatırladır.
Səhra qumları ilə əhatələnmiş Aral şəffaf sularının parlaq mavisi ilə seçilir. Aral dənizində çimərkən, xüsusilə onun mərkəzi hissələrində, elə gəlir ki, sudan çıxanda bədənindən göy rəngli damlalar axacaq. Aralın faunası və florası çox yeknəsəqdir. Bu gölün azduzlu suyunda şirinsu balıqları yaşayır: suf, xanı, çəki, çapaq, ağgöz, şah balıq, naqqa, ağqulaq. Baltik dənizində sualtı ovçu bir çox cəlbedici obyektlə rastlaşa bilər: treska, kambala, ilanbalığı, siq, suf, rıbets. Lakin Baltikanın sərin sularında bir qədər uzun sürən ov hidrokostyumsuz çətin ki, mümkün olsun. Şimal dənizlərinin sularının aşağı temperaturu nəinki hidrokostyumun istifadəsini, hətta onun bir neçə qat alt paltarı ilə isidilməsini tələb edir. Kostyumun hermetikliyinin ən kiçik pozulması ciddi nəticələrə gətirib çıxara bilər. Buna görə də nə Ağ, nə də Barents dənizləri, balıqla, ilk növbədə treska ilə zəngin olmalarına baxmayaraq, nə idman dalışları, nə də sualtı ov üçün tövsiyə edilə bilməz.
Yapon dənizi üzərində də dayanaq. Ölkəmizin mərkəzi hissələrindən uzaqda yerləşən bu su hövzəsi son dərəcə zəngin və müxtəlif fauna və flora ilə səciyyələnir. Müqayisə üçün demək kifayətdir ki, əgər Qara dənizdə 180 növ balıq varsa, Yapon dənizində 603 növ balıq yaşayır. Onların çoxu vətəgə əhəmiyyətinə malikdir və sualtı ov üçün yaxşı obyektlərdir. Onlardan kefalı və ya pelinqası, skumbriyanı (bu balıqların hər ikisi burada Qara dənizdəkindən xeyli irisidir), qırmızıüzgəci, bir neçə növ gözəl, al-əlvan rəngli terpuqu, müxtəlif kambalaları (təkcə Böyük Pyotr körfəzində kambalalar 19 vətəgə növü ilə təmsil olunub) göstərmək olar. Hər yerdə mintaya rast gəlmək olar - bu, gözəl, irigözlü balıqdır, onun gümüşü rəngi tutulduqdan sonra mis çalar alır. Təəssüf ki, mintayın dad keyfiyyəti aşağıdır. Qızılbalıqkimilər, Oxot və Berinq dənizlərindən fərqli olaraq, burada azsaylıdır, lakin yenə də Yapon dənizində keta, qorbuşa, sima rast gəlinir. Saxalin sahillərində treska yaşayır. Yapon dənizində köpəkbalıqları və skatlar da var, onlar haqqında Qara dəniz nümayəndələri barədə artıq deyilənləri təkrarlamaq lazımdır. Bu dənizdə balıq olmayan vətəgə obyektləri də çoxdur. Bunlar ilk növbədə zərif Çin ləzzəti - trepanq, sonra bir sıra molyusklar - istiridyə, nəhəng midiya, tarak, maktra, petuşok, rapana və başqalarıdır. Bütün bunları 3 - 8 m dərinlikdə elə də böyük zəhmət çəkmədən yığmaq olar.
Yapon dənizinin sualtı mənzərələri gözəlliyi və müxtəlifliyi ilə əvvəllər haqqında danışdığımız dənizlərdə görülə biləcək hər şeyi çox geridə qoyur. Laminariya meşələri, sarqass yosunları və ən müxtəlif al-qırmızı yosunların cəngəllikləri, mərcanlara bənzəyən əhəngli yosun və mamırkimi koloniyaları. Bu meşələr, kollar, çəmənlər arasında çoxlu dəniz heyvanı yaşayır, onların müxtəlifliyini qısa məqalədə təsvir etmək çətindir. Demək kifayətdir ki, əgər dünya okeanında cəmi 34 balıq dəstəsi təmsil olunubsa (dərinsu balıqları nəzərə alınmadan), Yapon dənizində 34-dən 31 dəstənin nümayəndələri yaşayır.
Burada sualtı ovçunu gözləyə biləcək təhlükələr üzərində dayanaq. İlk növbədə, əlbəttə, hamımıza uşaqlıqdan macəra romanlarından tanış olan köpəkbalıqları və səkkizayaqlar yada düşür. Lakin deməliyəm ki, Uzaq Şərqdə keçirdiyim altı il ərzində bir dənə də olsun dalğıcın və ya çimənin onların hücumuna məruz qaldığı hadisəni bilmirəm. Amma Yapon dənizinin sularında sualtı ovçu üçün dəhşətli bir heyvan var. Onun nə dişləri, nə sormaclı çıxıntı-qolları, nə də hətta təsirli ölçüləri var. Bu, cəmi-cümlətanı kiçik (diametri 4-5 sm) bir meduzadır, onu gonionema və ya xaçcıq adlandırırlar. Həqiqətən, onun demək olar ki, rəngsiz günbəzində xaç şəklində naxış seçmək olar. Əgər daha iri meduzalarla təmas bir neçə gün özünü xatırladan yanıq yaradırsa, gonionema ilə iş ölçüyəgəlməz dərəcədə ciddidir. Xaçcığın yandırdığı çimən və ya dalğıc iki-üç ay davam edən, sinir sistemini zədələyən ciddi xəstəliyə tutulur, təkrar yanıq isə adətən ölümlə nəticələnir. Məhz bu kiçik meduzadan səkkizayaqlardan və digər "dənizin sirli nəhənglərindən" daha çox qorunmaq lazımdır. Sualtı ova yola düşməzdən əvvəl yerli səhiyyə orqanlarından və ya Vladivostokdakı Sakit Okean Dəniz Balıqçılıq Təsərrüfatı və Okeanoqrafiya İnstitutundan bu və ya digər rayonun hazırda gonionema baxımından təhlükəsiz olub-olmadığını öyrənmək lazımdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, sahilboyu zostera və ya sarqass cəngəllikləri xaçcığın ən sevimli məskənidir.
Bu dənizin dayazlıqlarında çoxsaylı olan dəniz kirpilərini də qeyd etmək lazımdır, ovçu onların iynələri ilə qorunmayan ayaqlarını qanadana qədər deşə bilər. Lakin bu sancmalar zərərsizdir, çünki zəhərli iynələr yalnız tropik dəniz kirpilərində olur. Maskalarla və ya akvalanqlarla həvəskar sualtı enişlər, sualtı ov kimi, xaricdə böyük populyarlıq qazanıb. Ölkəmizdə də çoxlu tərəfdar qazanan bu idman növünə həsr olunmuş çoxlu kitab, məqalə, kinofilm çıxır. Ümid etmək lazımdır ki, sənayemiz idmançıların arzularını nəzərə alacaq və bu maraqlı və faydalı idmanın ölkəmizdə də uğurla inkişaf edə bilməsi üçün sualtı idman üçün lazım olan avadanlığı buraxmağa başlayacaq.

Mənbə: "Рыболов - спортсмен" almanaxı, N10 1958-ci il.