Şimal-qərb marşrutu: Zaqatala

ZAQATALA RAYONU respublikanın şimal-qərbində, Böyük Qafqazın qollarında yerləşir. Rayonun şimal-şərq sərhədi boyunca Azərbaycanın Rusiya ilə sərhədi keçir. Relyefi dağlıq və düzənlikdir, iqlimi dağlarda soyuq, düzənliklərdə istidir. Rayonda çoxlu meşə var, lakin onlar əsasən dağlarda və dağətəyi ərazilərdə yerləşir. Flora müxtəlif qiymətli ağac növləri ilə zəngindir - şabalıd, qoz, fındıq, palıd, vələs, qarağac və s. Fauna - maral, dağ keçisi, çöl donuzu, ayı, canavar, dovşan, çoxlu quşlar - qırqovullar, kəkliklər, dağ qartalları, qırğılar, turaclar, qaratoyuqlar və bülbüllər.

1929-cu ildə burada, Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacında, hazırda sahəsi 23843 ha olan "ZAQATALA" Dövlət qoruğu yaradılmışdır. O, dəniz səviyyəsindən 650-3646 m. hündürlükdə yerləşir və təkcə Zaqatala deyil, həm də Balakən rayonunun ərazisini əhatə edir. Burada, qoruğun ərazisində turistlərin istirahət edib gecələyə biləcəkləri yerlər var. QAS kəndinin ətrafında qışda çoxlu qar olur.

Zaqatala rayonunda azərbaycanlılardan başqa digər millət və etnik qrupların nümayəndələri də yaşayır: ruslar, avarlar, ləzgilər, saxurlar, tatarlar, ingiloylar - cəmi 20-yə yaxın xalq.

Rayonun tarixi abidələri qədim zamanlardan bu günədək qalmış kəndlərdə yerləşir. GÖZBARAX və QALAL kəndlərində 18-ci əsrə aid məscidlər qalmışdır; KEBELOBA k.-də - 14-cü əsrə aid iki qüllə; MAZIX k.-də - 12-ci əsrə aid qüllə; YUXARI ÇARDAXLAR k.-də - 5-ci əsrə aid PƏRİ-QALA qala-mağarası; CAR k.-də - 14-cü əsrə aid ÇİNGİZ qülləsi, elə bu kənddə tarix-diyarşünaslıq muzeyi də yerləşir; PAŞAN k.-də - 13-cü əsrə aid Alban qülləsi və AXAXDƏRƏ k.-də 12-ci əsrə aid Alban qülləsi; rayonun müxtəlif kəndlərində, məsələn, ƏLİABAD və MOSULDA 19-cu əsrə aid məscidlər qalmışdır.

Turistlər Zaqataladan 6 km. şimal-şərqdə yerləşən CAR kəndinə getməyi sevirlər. Bu, sadəcə yerli təbiətin gözəl guşəsi deyil - burada məhz bu regiona xas olan orijinal memarlıq-tikinti ənənələrini və məişəti qoruyub saxlaya bilmişlər.

ZAQATALA ŞƏHƏRİ Zaqatala rayonunun inzibati mərkəzidir. O, dəniz səviyyəsindən 535 m. hündürlükdə, TALA-ÇAY çayının sahilində yerləşir. Əhalisi - 109300 nəf., Bakıdan məsafəsi - 372 km.

Bu şəhəri iqlim xüsusiyyətlərinə və təbiətinin gözəlliyinə görə əsl kurort adlandırmaq olar. Burada 14 ha sahədə mədəniyyət və istirahət parkı salınmışdır, burada həm də maraqlı təbiət abidəsi - 800 yaşlı çinar ağacı var.

Zaqatalada qədim QALA (1830-cu il) var. O, təkcə özü ilə deyil, həm də məhz bura üsyankar "POTYOMKİN" zirehli gəmisinin matroslarının həbs edilməsi ilə maraqlıdır, gəmi üsyanının iştirakçılarından biri - S.Demaşkoya yerli parkda abidə qoyulmuşdur. Pambıqyığan maşının sükanı arxasına keçən ilk qadın mexanizator azərbaycanlı Sevil Qazıyevanın abidəsi də maraqlıdır.

Zaqatalada orta əsr əlyazmalarının zəngin kolleksiyasına malik tarix-diyarşünaslıq muzeyi var.