Şimal-qərb marşrutu: Qəbələ

QƏBƏLƏ rayonu Azərbaycanın şimal-qərb hissəsində, Şəki-Zaqatala zonasının ərazisində, Dağıstan və Gürcüstan sərhədində yerləşir. Bu bölgənin qədim tarixi var: insanlar burada hələ neolit dövründə yaşayıblar. Bir vaxtlar o, QAFQAZ ALBANİYASININ mərkəzi olub, sonra isə ardıcıl olaraq ŞİRVANŞAHLAR dövlətinin və ŞƏKİ xanlığının tərkibinə daxil olub. Rayonun ərazisindən DƏMİRAPARANÇAY, VƏNDAMÇAY, QUMÇAY, TİKANLIÇAY və s. çaylar axır.

Rayon qoz və şabalıd meşələri ilə zəngindir, - dağların yamaclarında, 1000 metr hündürlükdə məşhur şabalıd bağı yerləşir, - yazda çiçək açan şabalıdlar sehrli mənzərə yaradır. Buradakı ağaclar qədimdir, hər birinin orta yaşı 500 ildən çoxdur, onların bəziləri dövlət tərəfindən qorunan təbiət abidələri siyahısına daxil edilib. Burada ceyran, cüyür, ayı, canavar, dovşan və yerli faunanın digər nümayəndələrini ovlamaq olar. Buradan respublikanın ən yüksək zirvəsi olan BAZARDÜZÜ dağına (dəniz səviyyəsindən 4 466 m.) alpinist marşrutlarından biri keçir.

Rayonun ərazisində çoxlu tarix və mədəniyyət memarlıq abidələri qorunub saxlanılıb: BUM kəndində 19-cu əsrə aid məscid; AMİLİ kəndində 4-cü əsrə aid Alban məbədi; BAYRAMKOHA kəndində 9-cu əsrə aid USTACAN qülləsi; NİC kəndində HACI-QƏRİB məscidi və ÇOTARİ alban kilsəsi; HƏZRƏ kəndində 15-ci əsrə aid şeyx BƏDRƏDDİN və MƏNSUR türbələri; ŞEFİLİ kəndində 17-ci əsrə aid türbə. Həmçinin pirlər (sağlığında müqəddəs və mömin sayılmış insanların dəfn yerləri): HƏMZƏLLİ kəndində 16-cı əsrə aid ŞIX-BABA; KOMRAD dağının zirvəsində KOMRAD.

Arxeoloqlar NİC kəndinin yaxınlığında, YALOYLU dağında qədim yaşayış məskəni tapıblar. Burada aşkar edilən arxeoloji mədəniyyət Azərbaycanın şimal rayonları üçün tipikdir və "Yaloylu təpə mədəniyyəti" adını alıb. Burada dəmirdən silahlar, tunc və qızıl məmulatlar, daş dəyirman daşları və s. aşkar edilib. Sənətlərdən ağac emalı (VƏNDAM kəndində), dulusçuluq (QAMARVAN kəndində), xalçaçılıq (LAZA və BUM kəndlərində) inkişaf edib. BUM kəndində xaricdə müxtəlif festivallarda uğurla çıxış etmiş ZOP-ZOPA folklor ansamblı fəaliyyət göstərir.

Qəbələ rayonunda, NİC kəndində UDİNLƏR kompakt şəkildə yaşayırlar. Bu etnik qrup öz ənənələrini, dilini, maddi və mənəvi mədəniyyətini bu günə qədər qoruyub saxlaya bilmiş qədim ALBANLARIN nəsilləri hesab olunur.

QƏBƏLƏ ŞƏHƏRİ - rayonun inzibati mərkəzidir, ŞAHDAĞ dağının qollarında yerləşir. Bu - 1-ci əsrdə yunanların və romalıların yazılı mənbələrində (Plini) adı çəkilən qədim KABALA şəhəridir. Şəhərin təxminən 2000 yaşı var, bunun 600 ildən çoxu ərzində o, Qafqaz Albaniyasının paytaxtı olub. Kabalanın qədim xarabalıqları müasir Qəbələdən çox da uzaq olmayan yerdə (15 km.), QARAÇAY və COURLUÇAY çayları arasında yerləşir. Qəbələ şəhərinin özündə 18-ci əsrə aid İMAM-BABA türbəsi, CÜMƏ MƏSCİDİ qorunub saxlanılıb. Şəhərdə həmçinin rayonun ərazisində aşkar edilmiş çoxsaylı arxeoloji tapıntıların toplandığı böyük tarix-diyarşünaslıq muzeyi var.