Şimal-qərb marşrutu: İsmayıllı

İSMAYILLI RAYONUNUN ərazisində Azərbaycanın 9 iqlim qurşağından üçü mövcuddur - quru qışlı mülayim-isti, yağıntıların bərabər paylandığı mülayim-isti (düzənliklərdə) və dağlarda rütubətli qışlı soyuq iqlim. Rayonun əsas relyefi dağlıqdır. Buranın təbiəti çox gözəldir - meşə ilə örtülü dağlar, qayalar, çaylar (GİRDİMAN, AĞ-OX, GÖYÇAY), şəlalələr (QALACIQ - hündürlüyü 50 m., ÇAYQOVUŞAN - hündürlüyü 30 m., İSTİSU - hündürlüyü 25 m., BUROVDAL - hündürlüyü 50 m., MÜDRÜSƏ - hündürlüyü 25 m.). BABADAĞ dağının yanında 3500 m. hündürlükdə üç təbii göl və KÜRDMAŞI və AŞIQBAYRAMLI kəndləri yaxınlığında üç süni göl təkcə gözəl deyil, həm də balıq tutmaq üçün yaxşı yerlərdir.

Rayonun ərazisində 1981-ci ildə yaradılmış "İSMAYILLI" qoruğu yerləşir. Onun sahəsi 5778 ha-dır. Onun iki sahəsi - Topçu və Qalıncaq sahələri bir-birindən 1 km. məsafədə yerləşir. Qalıncaq sahəsi 650 metr hündürlükdə yerləşir və şabalıdyarpaq palıdı qorumaq üçün yaradılıb. Qoruğun meşələri 5021 ha., 227 ha isə subalp çəmənlikləridir. Burada 40-dan çox ağac-kol növü, 170 növ onurğalı heyvan var - maral, dağ keçisi, Dağıstan turu, çöl donuzu, ayı, canavar, tülkü, dovşan və s.

Bu rayon rus ədəbiyyatı tarixinə düşüb: M.Y. Lermontovun yerli Tircan kəndində aşıq (xalq müğənnisi) Orucdan və aşıq Ləzgi Əhməddən eşitdiyi Aşıq Qərib haqqında dastan onun "Aşıq Qərib" poemasının əsasını təşkil edib.

Bu rayonda titul millətdən - azərbaycanlılardan başqa, qədimdən bəri digər xalqların və etnik qrupların nümayəndələri də yaşayır. Bunlar ləzgilər, yəhudilər, ruslar (İvanovka kəndində yaşayan malakanlar), lahıclılar (irandilli), xapıtlılar (qədim albanların nəsilləri).

İsmayıllı rayonunda sənətkarlığın və tətbiqi sənətin qədim ənənələri qorunub saxlanılıb. Xalçaçılıq (QALACIQ, TƏZƏKƏND kəndləri), mis döymə qab-qacaq və silah hazırlanması, dəriçilik, dəmirçilik, ağac və metal üzərində oyma (LAHIC kəndi, onun əsas küçəsində çoxlu dükan və emalatxana yerləşir) inkişaf edib; BASQAL kəndində naxışı basma üsulu ilə vurulan milli qadın ipək yaylıqları - KƏLAĞAYILAR hazırlanır.

LAHICDA və BASQALDA tarixi-mədəniyyət qoruqları yaradılıb, burada çoxlu abidə dövlət mühafizəsinə götürülüb. BƏDOYƏ ZƏVƏRO məscidi (1791-ci il), AĞALI məscidi, ZƏVƏRO bulağı, MƏSCİD VƏ HAMAM (18-ci əsr).

Digər abidələr: XANƏGAH kəndində QIZ QALASI (17-ci əsr), SULUT kəndində FİTDAĞ qülləsi (18-ci əsr) və bir çox başqa arxeoloji obyektlər. Maraqlıdır ki, yerli sakinlər arasında Fitdağ qülləsi ilə bağlı Makedoniyalı İsgəndər haqqında rəvayət var: guya o, burada dayanıbmış, carçıları isə dağın zirvəsindən qızıl şeypurlarla siqnal verirmişlər ("fit" azərb. dilində "siqnal", "fit" deməkdir).

Başqa bir dağın zirvəsində, GİRDİMAN çayının sol sahilində, TALIŞTAN kəndi yaxınlığında qalanın xarabalıqları qalıb, rəvayətə görə burada Qafqaz Albaniyasının hökmdarlarından biri - Cavanşir (7-ci əsr) yaşayıb. Sulut kəndində həmçinin QIRXOTAQ qalası, HARAM qülləsi, HİRƏKİ müdafiə divarı, CÜMƏ MƏSCİDİ qorunub saxlanılıb.

İSMAYILLI ŞƏHƏRİ - İsmayıllı rayonunun inzibati mərkəzidir. Əhalisi - 74100 nəfər, Bakıdan uzaqlığı - 185 km.