Qərb marşrutu: Gəncə

GƏNCƏ ŞƏHƏRİ Gəncə-Qazax düzənliyində, şəhəri iki hissəyə bölən Gəncəçay çayının sahillərində yerləşir. Burada iki iqlim qurşağının sərhədi keçir - mülayim-isti yarımsəhralar və quru çöllər, həmçinin mülayim-isti iqlim. Əhalisi - 302 min nəfər, Bakıdan məsafəsi - 375 km.

Bu, Azərbaycanın ikinci ən böyük şəhəridir. Universitetlər: Gəncə Dövlət Universiteti, kənd təsərrüfatı universiteti (Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının filialı; Pambıqçılıq Elmi-Tədqiqat İnstitutu, eksperimental kənd təsərrüfatı stansiyası. Müasir Olimpiya İdman Kompleksi tikilib.

Gəncə dünyaca məşhur şair NİZAMİ GƏNCƏVİNİN, şairə MƏHSƏTİ XANIMIN, MİRZƏ ŞƏFİ VAZEHİN vətənidir. Burada çoxlu tarixi abidələr var: mədrəsəli CÜMƏ MƏSCİDİ, ŞEYX İBRAHİM türbəsi, QIZIL HACILI, OZAN, BALA BAĞBAN, ŞƏRƏFXANLI, ŞAHSEVƏN məscidləri. Böyük və kiçik körpülər (12-ci əsr), karvansaraylar və tikililər kompleksləri - mavi kaşı günbəzli İMAMZADƏ, ən gözəl qədim şəhər hamamları (hazırda fəaliyyət göstərən). Şəhərin girişində yerləşən Nizami Gəncəvinin məqbərəsini mütləq ziyarət etmək lazımdır.

Gəncə ölkəmizin tarixində müxtəlif dövrlərdə böyük rol oynamış ən qədim şəhərlərdən biridir. Ərəblər bu şəhəri Cənzə adlandırırdılar. Arxeoloqlar Gəncənin yerində e.ə. 2-ci əsrə aid qədim yaşayış məskənləri aşkar ediblər, Gəncə ətrafında tunc dövrünə aid çoxlu arxeoloji obyektlər tapılıb.

Gəncənin tarixi özü - işğalçılar tərəfindən demək olar ki, təməlinədək dağıdılmasının və ardınca parlaq çiçəklənməsinin tarixidir. Onu xəzər-ərəb müharibələri, alanlar, monqollar, gürcü knyazları, Osmanlılar və Səfəvilər dağıdıb. 11-ci əsrdə albanların xristian başçısı öz iqamətgahını dağıdılmış Bərdədən Gəncəyə köçürüb. Gəncədə xristianlıq və islam sülh içində yanaşı mövcud olub, şəhərdən keçən karvan yolları ilə Şərq ölkələrindən Qara dəniz sahillərinə mallar gedirdi.

12-ci əsrdə Gəncə feodal hökmdarlarının paytaxtı və iqamətgahı olub, lakin elə həmin dövrdə şəhər iki çox güclü zəlzələ keçirib, - 1139-cu ildə Gəncə zəlzələlərdən biri nəticəsində dağılıb, təxminən 250 min nəfər həlak olub. Kəpəz dağının zirvələrindən biri uçaraq Ağsu çayının məcrasını bağlayıb və Göygöl gölünü əmələ gətirib.

17-ci əsrdə şəhər 6 km. şərqə köçürülüb. 18-ci əsrin əvvəllərində şəhər yenidən işğalçıların hücumlarına məruz qalıb, lakin artıq həmin əsrin ortalarında Rusiya tərəfindən işğal edilənədək mövcud olmuş Gəncə xanlığının mərkəzinə çevrilib. 1804-cü ildə Gəncənin rus ordusunun üstün qüvvələrinə qarşı müdafiəsi Gəncəli Cavad xanın şəhər divarlarında qəhrəmancasına həlak olması ilə başa çatıb. Bundan sonra Gəncə rus imperatriçasının şərəfinə Yelizavetpol adlandırılıb (1804-cü il).

Rusiya imperiyasının dağılması zamanı, 1918-ci ildə Gəncə bir neçə ay müstəqil Azərbaycan respublikasının paytaxtı olub. Bu dövrdə burada hərbi zabit məktəbi təsis edilib. 1935-ci ildə Gəncənin adı dəyişdirilərək Kirovabad qoyulub. Gəncəyə əsl adı yalnız 1989-cu ildə, Azərbaycanın müstəqilliyi və SSRİ-nin dağılması ərəfəsində qaytarılıb.

Hazırda Gəncə ətrafında çoxlu turist marşrutları, pansionatlar, turbazalar, istirahət evləri olan HACIKƏND kurort zonası yerləşir.

"GÖYGÖL" Dövlət Qoruğu Azərbaycanın ilk qoruğudur, 1925-ci ildə Kiçik Qafqazın ortadağlıq meşə və qismən subalp qurşaqlarının ekosistemlərini, həmçinin Göygöl və Maralgöl, Zəligöl və digər dağ göllərini qorumaq və öyrənmək məqsədilə yaradılıb. Qoruğun ərazisini meşələr və dağ çəmənlikləri tutur.

Göygöl gölü Gəncədən cənubda, Murovdağın şimal yamaclarında, 1566 metr hündürlükdə yerləşir və Azərbaycan göllərinin incisi sayılır. Qoruq iki ərazidən ibarətdir - əsas ərazi və "ELDAR ŞAMI MEŞƏSİ" adlanan filial, - bu, Qafqaz ərazisində ilk qoruqdur. Onların arasındakı məsafə - 80-85 km-dir.

Şəhərin öz tarix-diyarşünaslıq muzeyi var, onun eksponatları arasında tunc dövrünə aid maraqlı tapıntılar da mövcuddur. Gəncədə həmçinin Dram və Uşaq Kukla teatrları fəaliyyət göstərir.