http://extrim.u-nat.ru saytından maraqlı məqalə

Xəzər dənizində sualtı ov

©SAMOVAR

Özüm Yekaterinburqdanam, amma elə alındı ki, sualtı ova doğma yerlərdən çox uzaqda, Xəzər dənizi-gölündə, Qazaxıstanda, Aktau şəhərində (keçmiş Şevçenko) aludə oldum. Bu sahədəki bütün nailiyyətlərim də hələlik məhz bu yerlərlə bağlıdır. Düşünürəm ki, çoxlarınız üçün oradakı «ov yerləri» haqqında bilmək maraqlı olardı. Danışmalı şey də var. Üstəlik, bu yerlərdə ov barədə hələ heç yerdə məlumat tapmamışam.
Bu yerlərdə Xəzərə baş vuran sualtı üzgüçünü gözləyən ilk xoş sürpriz əla görünmədir. Hər ölçüyə görə sadəcə əladır, suyun şəffaflığı onlarla metrlə ölçülür! Ovçu balığı o hələ ona fikir verməmişdən xeyli əvvəl görə bilər. Şəxsi təcrübəmdən deyim ki, Xəzər Baykaldan geri qalmır. Bir dəfə yaxta ilə gedirdik, o vaxt onun heç motoru da yox idi, ilk üzmə idi, sınaq səfəri. Axşam Aktau şəhərindən çıxdıq, dənizə getdik, külək də düşdü. Səhər şəhərin qarşısında bir neçə mil aralıda qaldıq. Tam sakitlik, səhər qəhvəsi. Bu vaxt sərnişin xanımlardan biri qar kimi ağ fincanını bortdan suya salır. Fincan yavaş-yavaş düz yaxtanın altında, daşların arasında ağ ləkə kimi dibə enir. Başqa işimiz yox idi, dərhal lövbər salmaq, balonları çıxarmaq və fincanın dalınca dalmaq qərarına gəldik. Axın bizi yavaş-yavaş kənara aparırdı, lövbər bir anda atıldı. Amma 30 metrlik lövbər ipi dibə çatmağa zorla bəs elədi! Yaxtanı axın apardı, fincan da bu günə kimi oradadır. Qısası, orada görünmə belədir!

Ovçunu qarşılayacaq ilk sakin, yəqin ki, BUZOVBAŞ balığı olacaq. Buzovbaşa atəş açmaq lazım deyil! Onu birbaşa su altında 0.5 mm-lik misina parçası və №12 qarmaqla tutmaq daha asandır. Maraqlı sualtı balıqçılıq alınır :). Buzovbaşları əllə də tutmaq olar, eyni zamanda reaksiyanı məşq etdirərək! Qızardılmış buzovbaş xırtıldayan suxarını xatırladan heyrətamiz delikatesdir.

Daşı qaldırsanız, altında XƏRÇƏNG oturur. Şirin su hövzələrinin sakinini çox da duzlu olmasa da, yenə də dənizdə görəndə təəccübləndim. Buranın xərçəngləri böyük ölçüləri ilə seçilmir, Volqa anlayışlarına görə yəqin ki, hətta xırdadırlar. Müşahidələrimə görə, bunun səbəbi balıqqulağılardır. Bu heyvanlar xərçənglərin çanağında məskunlaşır və orada yaralar əmələ gətirir. Yeri gəlmişkən, balıqqulağılardan bizim kostyumlara da pay düşdü. Məncə, xərçəng nə qədər böyükdürsə, çanağını bu murdarlardan təmizləmək ona bir o qədər çətin olur. Beləliklə, burada xərçənglər nəhəng ölçülərə çata bilmir. Amma əvəzində onlar çox-çoxdur. «Olivye» salatına kolbasa əvəzinə xərçəng əti qoysanız, pis alınmaz!
Xərçəngkimilərdən danışsaq, burada krevetlər də yaşayır. Onlar da böyük deyil, amma əsl ləzzətdir! Düzdür, xeyli cəld məxluqlardır və xüsusi vasitələr olmadan onları tutmaq asan deyil. Mən düyünlənmiş futbolkanı tor kimi işlədirdim və onları otla örtülmüş daşlardan qaşıyıb yığırdım.
Yeri gəlmişkən, sualtı bitkilər barədə: burada demək olar ki, yoxdur. Yalnız Aktau şəhərindən uzaqda, şimala doğru (100-130 km) Bautino rayonunda suda ot çoxdur, elə bil kimsə qazon biçir, otu da dənizə tökür. Amma bu artıq Şimali Xəzərdir, onun haqqında sizə çox şey danışa bilmərəm.

Ov üçün ən yaxşı yerlər burada az olmayan qayalı sahillərdir. Suda, qayaların altında iri daşlar çoxdur. Dərinlik tez artır və ov üçün sahildən 100 metrə qədər enində zolaq qalır. Ov labirintdə dolaşmağı xatırladır. Burada üç əsas «VƏTƏGƏ» balıq növü var: KEFAL, ÇƏKİ və BERŞ (dəniz suf balığı).

KEFALA hər yerdə rast gəlmək olar. Bu balıqlar kifayət qədər iridir, 2 kq-a qədər, həm tək-tək, həm də böyük sürülərlə gəzirlər. Kefal ovu ən çətinidir, amma mənim ən çox xoşuma gələn odur. Bu balıq çox ehtiyatlıdır və ən kiçik qorxuda qaçıb aradan çıxır. Ən asanı yemlənən kiçik kefal sürüsünə gizlicə yaxınlaşmaq, hərəkətinin qarşısını kəsmək və balığı daşın arxasında pusmaqdır. Onda demək olar ki, lap yaxından atmaq olur. Böyük sürüdən kefal götürmək xeyli çətindir. Bir neçə balıq həmişə səthə yaxın üzür və ovçunu çox tez görür. Bütün sürü yerindən qopur, toplaşır və qaçır. Atəş üçün bir an qalır və yüyürən balığa xeyli məsafədən atmaq lazım gəlir. Bu halda uğurda tüfəngin keyfiyyəti və ovçunun təcrübəsi mühüm rol oynayır. Bu balıq çox hərəkətlidir və daim həm sahil boyu, həm də sahildən uzağa miqrasiya edir. Ona görə də ov yerlərində qəfil peyda ola bilər. Bəzən qayalardan sahildən xeyli aralıda, suyun səthində günəşdə isinən çoxlu sürü görmək olar. Halbuki sahil yanında birini də tapmazsınız. Amma bir saatdan sonra bu kütlənin hamısı daşların arasında ola bilər və onda… Yerli ovçular danışırlar ki, kefalın miqrasiyası zamanı bir saat ərzində 40 və daha çox balıq ovlamaq mümkün olurmuş. Balıqlar divar kimi gəlir, ovçu da yalnız iriləri seçir. Amma məncə, bu idmançı hərəkəti deyil, bir də, doğrudanmı belədir?

Sonra, ovçunun həsrətində olduğu ov BERŞ, yəni Xəzər sıfıdır. Bu məxluqlar Aktau şəhərindən yüz kilometr qədər cənubda və daha sonra Türkmənistanda yaşayır, yayılma arealının cənuba nə qədər uzandığını bilmirəm. Görünüşcə Xəzər sıfı çay sıfından rəngindən başqa demək olar ki, heç nə ilə fərqlənmir. Buranın sıfı az qala qapqaradır. Daşların altında yaşayır, orada qara libasında demək olar ki, görünmür. Maraqlı fakt - yerli balıqçıların və ovçuların heç biri bu balıqların körpəsini heç vaxt görməyib! Ən balacaları azı 1kq olur. Amma 2kq-dan xeyli böyük balıq da yoxdur. Buranın sıflarının standartı belədir. Bu fakt mənə hələ də maraqlıdır. Bəlkə kimsə bu hadisənin səbəbini bilir və onda onlar ümumiyyətlə buraya haradan gəlir? Berş ovu daim dalmaqdan və daşların altındakı yarıqlara baxmaqdan ibarətdir. Üstəlik, hər yuvada sıf rast gəlmirsən. Yuvanın mütləq bir neçə çıxışı olmalıdır. Kor mağaralarda olmurlar. Daşların ölçüsünün fərqi yoxdur. Daş çamadan boyda da ola bilər, ev boyda da. Böyük daşın altında birdən bir neçə berşə rast gəlmək olar. Üstəlik onları növbə ilə bir-bir vurmaq olur. Nadir berş qaçıb aradan çıxır. Tapılan berşlərin çoxu gündüz "yuvanın" dərinliyində bir yerə soxulub yatır. Ona görə də berş ovunda əsas çətinlik onu öldürücü atış mövqeyinə çıxarmaqdır. Çox vaxt bu alınmır və nizəni itirmək riski (məndə öndən bağlamalıdır) yoluna davam etməyə məcbur edir. Amma elə də olur ki, "alınmaz" görünən berş asan ova çevrilir. Bir dəfə daşın altında bir sıf tapdım, o, məndən o biri tərəfdə, ağzı çıxışa tərəf durmuşdu. Daşı üzərək dolanıram və təəssüf ki, görürəm ki, onun yanına altdan dala bilməyəcəyəm. Məyus halda irəli gedirəm ki, birdən bu berş gizləndiyi yerdən düz tüfəngimin üstünə atılır və elə oradaca ovum olur. Görünür, o, "OV" rejimində idi və tüfəngin ucluğunu görüb onu balıq körpəsi sanmışdı. Bəzi berşləri heç vurmaq lazım da deyil, onları sadəcə düşbərə kimi batırmaq olar. Bir də əlavə edim ki, balıq çox dadlıdır!
Dənizdə çəki! Daha bir şirin su sakini Xəzər sularında tamamilə xoşbəxt yaşayır. Çəki sizə akvatoriyanın istənilən nöqtəsində rast gələ bilər. Nisbətən az hallarda rast gəlinir. Amma Xəzər çəkiləri çox iridir. 20kq-dan böyük fərdlər nadir deyil. Bizim vurduqlarımızın ən böyüyü təxminən 18 kq idi. Həm də o, özündən xeyli böyük başqa çəkilərlə sürüdə üzürdü! Fikir verdim ki, 10 kq-dan böyük fərdlər ovçudan qorxmur. 5-10 kq arası kiçiklər ehtiyat edir, körpələr isə dərhal qaçıb aradan çıxır. Təsəvvür edin, həyatımda vurduğum ikinci balıq 12 kq-lıq çəki idi! Nə qədər adrenalin vardı! Pis başlanğıc deyil! Birinci günün sonunda əmr səsləndi – ÇƏKİLƏRİ DAHA VURMAYIN!!!

Hə, indi ovun birinci günü haqqında daha ətraflı. Biz iki yaxtada, Tayfun və Tetisdə getdik. Aktaudan Adamtaş burnuna qədər yelkənlə keçid düz 2 sutka çəkdi. Səhər açılanda burun artıq əl uzatımı məsafədə idi və elə gəlirdi ki, bir saata yerdə olacağıq. Amma günəşlə birlikdə düz sahildən, yəni bizə qarşı əsən çox güclü külək də qalxdı. Az qala nahara qədər küləyə qarşı irəliləməli olduq. Düzdür, Tayfun bir az qabaqda idi və artıq qayaların altında bizi gözləyirdi. Səhər saat 11 radələrində görüşdük. Və dərhal sevindirici xəbər aldıq – BALIQ DOLUDUR! Tayfunun matrosu Yevgeni artıq elə ilk daşın altından 4 yaxşı berş çıxarmağa macal tapmışdı, onları da bizə səhər yeməyinə qızardılmış verdilər. Bu xəbərdən ruhlanıb, ilk ovu səbirsizliklə gözləyərək dərhal kostyumları geyinməyə cumduq. Biz – yəni 3 matros. Kapitanlar isə konyakı vurmağa davam edirdilər, görünür, butulkanı boşaltmaq niyyətində idilər. Cəhənnəmə, daldıq. 20 dəqiqə sahil boyu daşların arasında üzürəm – HEÇ NƏ! Sonra Matros Yevgeni və Matros Sergeyə çatıram, onların balıq bağlarında artıq beşər dənə yaxşı sıf və kefal sallanır. Ay səni! Davam edirəm. Onları ötüb hələ "insan üzgəci dəyməmiş!" yerlərə çatan kimi dərhal ilk kefalları gördüm, ilk atış – və həyatımda ilk kefal balıq bağımda!

İrəliləyirəm, daş labirinti məni düz sahilə, qumlu kiçik çimərliyə gətirib çıxarır. Artıq dənizə tərəf dönmək istəyirdim ki, başa düşdüm ki, qumun üstündə, dayazlıqda təkcə daşlar uzanmayıb! Daşlardan biri açıq-aşkar nəsə çeynəyir! Bu nəhəng bir çəki idi, sakitcə mənə baxır və dinc-dinc mormışları çeynəməyə davam edirdi! İlk fikir – ümumiyyətlə onu VURMAĞA dəyərmi! Çəki yəqin fikirləşirdi – bu əclaf suiti gəlib çıxdı, həm də nə göydür! Hücum etməyə qərar verirəm. Çəki alnı mənə tərəf durub, təbii ki, başa düşürəm ki, bu mövqedən zirehə atəş açmaq tamamilə mənasızdır. Balığın beyninin təxminən olması lazım olan yeri qiymətləndirirəm və onu "yerindəcə" sərmək üçün alnın ortasına, gözlərdən bir az yuxarı nişan alıram. Belə alnı qaçırmaq çətindir! Atıram, görünür, beyinə dəymədim, balıq altıma atıldı. Bir anda görünmə sıfıra düşdü, kimin kimi dartdığını anlamaq çətin idi. Nizə möhkəm oturmuşdu. Çəkini qəlsəmələrindən tutmağı bacardım, ayağa qalxdım, dərinlik bir metrdən çox deyildi, və onu sahilə sürüyüb çıxardım. Sahildə nəhəngi elə oradaca ağır bir daşla sakitləşdirdim. Özümü bu fikirdə tutdum - içimdə vəhşi heyvan oyandı! Balığı başımın üstünə qaldırıb kuboku yaxtada qalanlara göstərməyə çalışıram. Yaxtada məni görmədilər. Amma mən gördüm ki, orada nəsə qurdalanma gedir (bu barədə sonra). Ovu balıq bağına bərkitdim və üzməyə davam etdim. Tezliklə Matroslar Yevgeni və Sergey mənə çatdılar və razılıqla kubokumu göstərdilər.

Belə yüklə üzmək bir az ağır idi, daha bir-iki yaxşı süf tuta bildim və yaxtaya tərəf yollandım.
Yaxtaya üzüb gəlib həyatımda ilk dəfə sualtı ovçu kimi tutduğum ovu təqdim edirəm. Təəccübümə rəğmən, Tetis yaxtasının kapitanı mənim çəkimə açıq-aşkar sevinmədən və bir az iyrənərək baxır, guya xırda-xuruş gətirmişik. Hə, indi hadisə iştirakçılarının dediklərinə görə. Təxminən mən ilk çəkimlə rastlaşdığım vaxt iki kapitan konyakı içib qurtarıb onlar da ova çıxmağa qərar veriblər. Bir az kefli olan Tetis yaxtasının kapitanı kostyumunu geyinib, əlinə təzə, sıfır «MƏRİS» tüfəngini alıb yaxtanın trapından suya düşürmüş. Nəyisə orada bərkitməyi unudub, harpunu əlindən salır və o, dibə düşür. Yaxtanın altında 10 metrə yaxın dərinlik var idi, ağ qum. Maskanı taxıb, trapdan düşmədən suya baxır. Dibdə, düz yaxtanın altında, sonradan güman etdiyimiz kimi, balıq qalıqlarının və səhər yeməyindən sonra bortdan atılmış sıyığın cəlb etdiyi nəhəng bir balıq dayanıb. Zarafatları ilə məşhur olan Tetis yaxtasının kapitanı yaxtalarda qalanlara deyir ki, orada, düz yaxtanın altında KÜTÜM dayanıb. Onlar da təbii ki, deyirlər, rədd ol get öz KÜTÜMÜNLƏ. Onda Tetis yaxtasının kapitanı ifadələrini seçmədən, halbuki qadınların yanında çox qalantdır, izah edir ki, orada həqiqətən KÜTÜM var və ona təcili ehtiyat harpun lazımdır. Ehtiyat harpunu axtarana qədər kapitan balığın yanına dalıb. KÜTÜM dediyi hansısa nərəkimi balıq çıxdı, görünür, bölgə. Balığın qalınlığı ZADİAK-ın balonundan az deyildi. Rəqibin göstəricilərini dəqiqləşdirəndən sonra təcili bir yumaq ip tapıb onu harpunun xəttinə bağlamaq qərara alındı.

Komanda ilə ovlayırdıq: Tetisin kapitanı suda, ZADİAK-da Tayfunun kapitanı arvadı ilə. Yaxtalarda bizimkilərə arvadlar, uşaqlar və pişik azarkeşlik edirdi. Təbii ki, bütün qərarlar tələsik və razılaşdırılmadan qəbul olunmuşdu, bu da sonradan məğlubiyyətə gətirib çıxardı. Sonra hadisələr sürətlə inkişaf etdi. Tetisin kapitanı balığa yaxınlaşdı və özünün dediyi kimi, harpunu heyvanın sol kürəyinə soxdu. Heyvan bir az diksinib yerində qaldı və heç nə anlamadan donub durdu. Tetis yaxtasının kapitanı harpunu bütün gücü ilə balığın bədəninə daha dərin basdı və yuxarı qalxdı. Yuxarıda, ZADİAK-da, o biri kapitan axmaqlıqdan ipi təklif olunduğu kimi boş 5 litrlik baklaşkaya yox, ZADİAK-ın babaşkasına doladı. Dalğıcı motorlu qayığa çəkən kimi dərhal bir dartılma hiss etdik və ZADİAK güclü balığın arxasınca yedəkdə getdi. O, GETDİK! — deyə Yuri Qaqarin kimi qışqırdı Tayfunun kapitanı. Amma çox gəzmək qismət olmadı, quduzlaşmış balıq dartınmağa başladı və 4 mm-lik xətt sap kimi qırıldı. Sonra mən ondan asılmağı yoxladım, mənim çəkimi saxlayırdı! Tetis yaxtasının kapitanı konyak qurtarana qədər üç gün ova çıxmadı.