Cənub marşrutu: Lənkəran

LƏNKƏRAN RAYONUNUN ərazisi Xəzər dənizinin şərq sahilini və Talış dağlarınadək bütün Lənkəran ovalığını əhatə edir. Xəzər dənizinin buradakı sahilində çoxlu gözəl qumlu çimərliklər var. Rütubətli subtropik iqlim, sərt qışın olmaması, quru, isti yay və yağışlı payız bu bölgənin flora və faunasının zənginliyini şərtləndirib. Çaylar - LƏNKƏRAN, VƏRAVUL, GUMBAŞI, BOLADİ, - onların suları əsasən yağış suları hesabına dolur, - yazda və payızda coşqun olur, yayda isə sakitləşir və nəzərəçarpacaq dərəcədə dayazlaşır. Buna görə də kənd təsərrüfatı bitkilərinin suvarılması üçün burada XANBULANÇAY SU ANBARI tikilib.

Lənkəran rayonu Azərbaycanın daha bir mühüm kənd təsərrüfatı bölgəsidir, onun xüsusi iqlim şəraiti subtropik bitkilərin - çayın, naringinin, xurmanın, feyxoanın, bir neçə növ limonun becərilməsinə şərait yaradıb. Bu, ölkənin keyfiyyətinə və ətrinə görə klassik hind çayından geri qalmayan məşhur Lənkəran çayının yetişdirildiyi əsas bölgədir.

Burada mahir oymaçı ustaların yetişməsi təsadüfi deyil: diyar relikt və endemik növlər də daxil olmaqla unikal ağac növləri ilə zəngindir. Dəmirağac, mantar ağacı, məxməri tozağacı, hirkan şümşadı, ipək akasiya, palıd, evkalipt və Lənkəranın Talış meşələrinin əsas meşə ağacı - enliyarpaqlı palıd. Bundan əlavə, meşələrdə çoxlu yabanı meyvə ağacları, dərman otları və kollar var. Buna görə də rayonun ərazisində iki qoruq və bir yasaqlığın yaradılması təəccüblü deyil.

"Qızılağac" QORUĞU Xəzər dənizinin cənub-qərb sahilində, Qızılağac körfəzi ərazisində yerləşir. Qoruğun ərazisinə Böyük Qızılağac körfəzinin bütün akvatoriyası və Kiçik Qızılağac körfəzinin şimal hissəsi, həmçinin sahilin bitişik sahələri daxildir. Qoruq 1929-cu ildə qışlayan və köçəri su, bataqlıq və çöl quşlarının qorunması və çoxaldılması üçün yaradılıb. Burada 248 növ quş və 54 növ balıq var.

Həmçinin, 21 435 ha ərazidə Hirkan qoruğu yerləşir ki, o da 2004-cü ildə HİRKAN MİLLİ parkına çevrilib (o, Astara və Lənkəran rayonlarının ərazisinin bir hissəsini tutur).

"Kiçik Qızılağac" yasaqlığı 1978-ci ildə (sahəsi 10,7 min ha) Kiçik Qızılağac körfəzində qışlayan, uçub keçən su-bataqlıq və sahilyanı quşların, o cümlədən nadir və nəsli kəsilməkdə olan quşların qorunması və sayının bərpası üçün yaradılıb. Bilavasitə "Qızılağac" qoruğu ilə həmsərhəddir.

LƏNKƏRAN ŞƏHƏRİ - Lənkəran rayonunun inzibati mərkəzidir. Əhalisi - 193700 min nəfər, Bakıdan məsafəsi - 268 km. Bu, əlverişli coğrafi mövqeyi, münbit torpağı və təbii sərvətləri həmişə insanları buraya cəlb etmiş şəhərdir. Lənkəran ölkənin cənub-şərqində, LƏNKƏRANÇAY çayının sahilində yerləşir. Hesab olunur ki, o, burada, dənizdən uzaq olmayan yerdə, üç yüz il bundan əvvəl yaranıb. Burada gözətçi qülləli qala tikilib və mayak inşa edilib. Şəhərin qədim adı - LƏNGƏRKÜNAN - "lövbər salınan yer", yəni liman mənasını verirdi.

Hazırda burada memarlıq-tarix abidələrindən fasadı orijinal naxışlı XAN EVİ xan sarayı, KİÇİK QALA məscidi, GÜLDƏSTƏ minarəsi, qədim HACI MİRZƏ hamamı qalıb. Diyarın tarixi ilə binası da memarlıq baxımından maraq doğuran Tarix Muzeyinə baş çəkməklə tanış olmaq olar. Şəhərdə ustaların ağac, daş, metal üzərində oyma ilə məşğul olduğu dekorativ-tətbiqi sənət emalatxanaları var. Lənkəranda teatr var, burada ilk tamaşa hələ 1850-ci ildə göstərilib, ondan əldə olunan bütün gəlir isə yerli yoxsullara verilib. Bu şəhər Azərbaycana şanlı sərkərdələr - general Həzi Aslanovu bəxş edib, ona burada abidə ucaldılıb. Onun doğulub yaşadığı evdə muzey ekspozisiyası açılıb.

Lənkəranın ətrafında - Boladi, Vilvan, Vəravul kəndlərində zərgərlik, xalçaçılıq, qamışdan hörmə kimi ənənəvi sənətlər inkişaf edib (bəzi məlumatlara görə, bütün Lənkəran şəhəri qamışlıqla örtülü bataqlıq ərazidə salınıb). Lənkəran ətrafındakı memarlıq və tarix abidələrindən Yuxarı Nüvədi kəndində ABİRLƏR qülləsi, Şıxakəran kəndində ŞEYX ZAHİD türbəsi günümüzədək qalıb; Lənkərandan qərbdə isə BALABUR qalasının qədim xarabalıqları qalıb, onun tikintisində materialların maraqlı birləşməsindən - qırmızı bişmiş kərpic və çay daşından istifadə olunub. Xalq arasında qalanı bəzən "BOZ QALA" ("boz qala") da adlandırırlar və bu qalada keramik su boruları hələ də qalmaqdadır.

18-ci əsrdə, Qaraxanın hakimiyyəti dövründə Lənkəran Talış xanlığının paytaxtı oldu. Onun mədəni, iqtisadi inkişafı başladı, sənətkarlıq, xüsusilə metalla iş: dəmirçilik və zərgərlik, mis qab hazırlanması çiçəklənməyə başladı. Lənkəran İrandan, Mərkəzi Asiyadan, Hindistandan, Rusiyadan malların keçdiyi mühüm ticarət mərkəzinə çevrildi - şəhərdə inkişaf etmiş infrastrukturlu 9 böyük bazar var idi. Əlverişli geosiyasi mövqeyi və zənginliyi sayəsində şəhər həmişə qonşu xanlıqların və daha böyük dövlətlərin işğalçılıq iştahını qızışdırırdı. 1795-ci ildə o, İran şahı Məhəmməd Qacarın qoşunları tərəfindən talan edildi. 1813-cü ildə isə bütün Lənkəran xanlığı Rusiya tərəfindən işğal olundu. Sonralar bu işğal Türkmənçay müqaviləsi ilə qanuniləşdirildi.