Adamyeyən naqqa balıqları

ADAMYEYƏN LAQQƏRƏLƏR: ƏFSANƏLƏR VƏ REALLIQ

Hər il Çindəki su anbarlarından birində çimənlər sirli şəkildə yoxa çıxırdı. Amma indi, deyəsən, onların yoxa çıxmasının sirri açılıb. Bu yaxınlarda həmin su hövzəsində nəhəng, üç metrlik laqqə tutulub, başının eni isə bir metrdən çox imiş! Laqqənin içində insan qalıqları tapılıb.

Elə hallar məlumdur ki, laqqələr acından çürümüş cır-cındıra atılıb, hətta paltar yaxalayan qadınların əlindən paltarı qapıb aparıblar. Laqqənin gücü həm qayığı çevirməyə, həm quyruğunun zərbəsi ilə bəxtsiz balıqçını ondan suya salmağa, həm də lazım gələndə möhkəm toru deşib, ona düşmüş balığı özü ilə aparmağa çatar. Üstəlik ağlı da yerindədir.

Ukraynada çoxlu rəvayət var ki, laqqə suya əyilmiş ağacların yanına xəlvətcə üzüb gəlir və quyruğunun məharətli zərbəsi ilə onlardan təkcə balalı yuvanı deyil, çox vaxt hansısa fağır qarğanı da salır.

Hazırda Hollandiyanın «Centerparcs» istirahət parkındakı göllərdən birində uzunluğu 2,3 metr olan laqqə turistlərdə marağa qarışıq qorxu yaradır.

Böyük Ana — yerli sakinlər laqqəyə belə ad qoyublar — əsasən ehtiyatsızlıqdan dincəlmək üçün onun gölünü seçən ördəklərlə qidalanır. Park əməkdaşlarının sözlərinə görə, sualtı canavar gündə iki-üç quş yeyir. Bundan başqa, onun hesabında artıq bir neçə böyük və kiçik it də var.

Hollandiya laqqəsi artıq yerli ördəklərin hamısını hürküdüb, onlar onun ağzından uzaq, başqa göllərə köçüblər. Buna baxmayaraq Böyük Ana ac qalmır, çünki gölə həmişə sakit suda onları canavarın gözlədiyindən xəbərsiz olan bir neçə təsadüfi quş uçub gəlir.

«Centerparcs»-ın əməkdaşı, bioloq Cin Henksin sözlərinə görə, Böyük Ana göldəki suyun qeyri-adi dərəcədə təmiz olması, ətrafda yeməyin bol olması və çox sakit mühit sayəsində bu ölçüyə qədər böyüyə bilib.

Altı metrlik dəhşət

Turistləri qorxutmamaq üçün hakimiyyət əvvəlcə hadisənin üstünü örtdü, amma yenə də xəbər ictimaiyyətə çatdı. Hazırda su anbarında çimmək qadağandır, çünki orada başqa adamyeyən balıqların da yaşaması ehtimalı böyükdür.

Keçən yay İlek çayının sahilində yerləşən Qazaxıstanın Aktobe şəhərinin sakinlərini də nəhəng ölçülü bir laqqə qorxutdu. Vətəndaşlar hətta hakimiyyətə müraciət edib qatil balığı nəhayət ki, tutmağı xahiş etdilər.

Adamyeyən laqqənin mövcudluğu barədə şayiələr Jilqorodski çimərliyindən bir qədər aralı akvatoriyada eyni anda üç gəncin boğulmasından sonra daha da artdı.

"Yerli sakinlər insanların ölümündə laqqənin günahkar olduğunu deyirlər. Bir dəfə aylı gecədə, — deyə bu yerlərin köhnə sakini Boris Tatarintsev danışır, — nəhəng bir balıq gördüm: yekə bir laqqə suyun üzündə qızınırdı. Doymaq üçün o, çox yeməlidir. Burada isə xeyli adam itkin düşüb…"

"Laqqə çay yırtıcılarının ən irisidir. Məşhur zooloq Bremin məlumatına görə, bu balığın uzunluğu 3 metrə, çəkisi isə 230 kq-a çatır. Lakin başqa mənbələrə görə, laqqələrin həm uzunluğu, həm də çəkisi xeyli çox ola bilər. Məsələn, amerikalı zooloq Devid Viller özünün «Qatil balıqlar» kitabında 6,3 metr və 500 kq rəqəmlərini göstərir!"

Laqqələr Rusiyanın və MDB-nin demək olar ki, bütün iri çaylarında, göllərində və su anbarlarında — cənub sərhədlərindən Uzaq Şərqə qədər yaşayır. Avropada da — şimal ölkələri istisna olmaqla — yayılıblar. Laqqələr Kanadada, ABŞ-da və Latın Amerikasında da yaşayır. Amma ümumiyyətlə, nəhəng balıqlar onlar üçün yaxşı yem bazası olan istənilən su hövzəsində peyda ola bilər.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, laqqə suyun səthində olan istənilən canlıya hücum edə bilər. Demək olar ki, düşməni olmayan bu yırtıcı həmişə ovunu bütöv udmağa çalışır. Laqqələr köpəkbalığı kimi ovdan tikə qoparda bilmirlər, çünki onların əsl mənada dişləri yoxdur. Bir neçə cərgədə düzülmüş xırda dişlər daha çox fırçaya bənzəyir, onun köməyi ilə qurbanı dişləyib parçalamaq mümkün deyil.

Bir neçə yüz kiloqram çəkisi olan, yarım əsr yaşamış (onlar isə 100 ilə qədər də yaşaya bilər) nəhəng laqqənin özünü mütəmadi səhər, günorta və axşam yeməyi ilə təmin etməsi olduqca çətindir. Balıq ovlamaq onun üçün əziyyətdir. 50 yaşlı laqqədə sürət də, güc də artıqlaması ilə var, amma manevr qabiliyyəti artıq əvvəlki kimi deyil. Suyun üzündə üzən ov isə başqa məsələdir — ördəklər, qazlar, itlər və bədbəxtliklərinə suya girməyi qərara alan digər dördayaqlı heyvanlar. Və əlbəttə ki, insan — onu ayağından tutmaq elə həmin itdən qat-qat asandır. İnsanın dadına baxan laqqə, bəzi Afrika timsahları kimi, yalnız belə qidaya keçə bilər.

Bir neçə il əvvəl Xortitsa adası yaxınlığında 15 metr dərinlikdə bir gün əvvəl itkin düşmüş yedək gəmisi aşkar edildi. Onun bortunda nəhəng bir deşik var idi, orada isə beş metrlik laqqə ilişib qalmışdı!

Onun cəmdəyini səthə qaldırıb mədəsini yaranda orada olanların hamısı dəhşətdən donub qaldı: içində bir müddət əvvəl qəzaya uğrayan gəmidən motorlu qayığa keçmiş, amma sahilə çata bilməmiş və boş yerə axtarılan üç polşalı turistin qalıqları var idi.

Yerli köhnə sakinlər iddia edirlər ki, qatil laqqələr artıq motorlu və yelkənli qayıqlara ondan çox hücum ediblər. Sahildən uzaqda balıq tutmağı üstün tutan həvəskar balıqçıların yoxa çıxması halları da artıb.

Xopyor qoruğunda iki yeger, meşəbəyi və bioloji stansiyanın baş elmi işçisinin gözü qarşısında laqqənin cavan marala hücumu qeydə alınıb. Şahidlərin gözü önündə acgöz yırtıcı yazığı gölün dibinə çəkib aparıb. Köhnə sakinlər qeyd edirlər ki, belə hallar əvvəllər də olub.

Qatil laqqəni aşkar edib tutmaq cəhdləri uğursuz olub. Qoruq idarəsinin və VDU-nun biologiya fakültəsi mütəxəssislərinin təşəbbüsü ilə yaradılmış komissiya belə nəticəyə gəlib ki, laqqənin qeyri-adi davranışı Xopyor qoruğu ərazisindəki tektonik qırılma və yer qabığının qeyri-adi vəziyyəti ilə izah olunur. Qırılma zonasında qeydə alınmış enerji tullantıları da laqqənin bu cür qeyri-adi, aqressiv davranışının səbəbi ola bilərdi.

1996-cı ilin yayının sonunda Kulakovo kəndində (Voronej vilayətinin Rossoş rayonu) adamyeyən naqa iki nəfəri — bir qadını və bir oğlan uşağını qurban aldı.

Adamyeyən ova çıxır

Əgər naqanın ovu onun ağzına sığmayacaq qədər böyükdürsə, yırtıcı onu bir müddət dibdə saxlayır. Yalnız cəsəd çürüməyə başlayıb yumşalanda naqa tədricən ət tikələrini içinə sormağa başlayır. Adətən qatil balıq gün batanda ova çıxır və sübhə qədər su hövzəsində ov axtarır. Məhz buna görə naqaların yaşadığı yerlərdə axşam çimmək məsləhət deyil.

Tanınmış ixtioloq Riçiuti insanların naqalara qurban getdiyi bir sıra tarixi hadisələri misal gətirir. Belə ki, 1613-cü ildə indiki Pressburq ərazisində çay yırtıcısı bir uşağı udub, 1754-cü ildə nəhəng naqalardan birinin qarnında 7 yaşlı uşağın cəsədi tapılıb, XVIII əsrin sonunda isə Türkiyədə qarnında qadın cəsədi olan yırtıcı tutulub. Türkiyədən gələn başqa bir xəbərdə deyilir ki, 1793-cü ildə adamyeyən naqa iki balaca qızı qurban alıb.

Naqanı qədimdən Dneprin balıqlar şahı adlandırıblar. Bu bığlı nəhənglər haqqında əfsanələr qoşulur, ağızdan-ağıza ən inanılmaz hekayələr ötürülürdü. İndi də Dnepr çimərliklərində çimənlərə sezdirmədən yaxınlaşıb onları qaranlıq dərinliklərə sürükləyən çay adamyeyənləri haqqında hekayələr eşitmək olar.

Elə hallar məlumdur ki, naqalar acından çürümüş əski-üskülərin üstünə atılıb, hətta paltar yuyan qadınların əlindən paltarı qapıblar. Naqanın həm qayığı çevirməyə, həm quyruq zərbəsi ilə içindən bəxtsiz balıqçını sudaya salmağa, həm də lazım gələndə möhkəm toru deşib ona düşmüş balığı da özü ilə aparmağa gücü çatır. Amma ağılı da yerindədir.

Ukraynada naqanın suyun üstünə əyilmiş ağaclara sezdirmədən üzüb gəlməsi və məharətli quyruq zərbəsi ilə onlardan təkcə balalı yuvanı deyil, çox vaxt hansısa key qarğanı da vurub salması haqqında çoxlu hekayətlər var.

Hazırda Hollandiyanın «Centerparcs» istirahət parkındakı göllərdən birində uzunluğu 2,3 metr olan naqa turistlərə maraqla qarışıq qorxu salır.

Yerli sakinlərin Böyük Ana deyə ad qoyduqları bu naqanın əsas yemi ehtiyatsızlıqdan istirahət üçün onun gölünü seçən ördəklərdir. Park əməkdaşlarının sözlərinə görə, sualtı canavar gündə iki-üç quş yeyir. Bundan başqa, onun hesabında artıq bir neçə böyük və kiçik it də var.

Holland naqası artıq bütün yerli ördəkləri hürküdüb, onlar onun ağzından uzaq, başqa göllərə köçüblər. Buna baxmayaraq, Böyük Ana ac qalmır, çünki gölə həmişə sakit suda onları canavarın gözlədiyindən xəbərsiz bir neçə təsadüfi quş uçub gəlir.

«Centerparcs»ın əməkdaşı, bioloq Cin Henksin sözlərinə görə, Böyük Ana göldə suyun qeyri-adi dərəcədə təmiz olması, ətrafda yeməyin bol olması və çox sakit şərait sayəsində bu ölçüyə qədər böyüyə bilib.

Velikoye gölünün su iyəsi

Qurbanlarını dibə sürükləyən su iyələri haqqında əfsanələr və bəzi çay burulğanlarının pis şöhrəti də nəhəng çay naqaları ilə bağlı ola bilər.

«Keçən yay Moskva vilayətinin Şatura rayonunda qohumlarımın yanında istirahət edirdim, — deyə Nikolay Blinkov danışır. — Bir səhər, yəqin ki, saat səkkiz radələrində, bacım oğlu Andreyka məni oyadır və az qala qulağıma qışqırır: «Kolya dayı, Kolya dayı, tez qalx, gedək Su İyəsinə baxaq! Göldə əsl konsert qurub»…

Əvvəlcə yuxulu-yuxulu heç nə başa düşmədim, amma Andreyka hər şeyi tez izah etdi. Məlum oldu ki, sahilində bizim kəndin yerləşdiyi Velikoye gölündə artıq bir saatdan çoxdur ki, əsl Su İyəsi, nağıllarda danışılanın özü, qudurur!

Əslində, çoxdan idi nağıllara inanmırdım, amma bacım oğlu elə inandırıcı idi ki, hətta əl-üzümü yumadan onunla gölə getməli oldum. Yaxşı ki, göl evdən bir neçə dəqiqəlik məsafədə idi.

Tezliklə aydın oldu ki, qəfildən peyda olan bu möcüzəyə təkcə biz baxmağa gəlməmişik. Sahildə kənd əhalisinin ən azı üçdə ikisi toplaşmışdı. Adamlar qızğın söhbət edir və barmaqları ilə gölün ortasını göstərirdilər, orada həqiqətən əsl şeytan işi baş verirdi!

Nə insana, nə də heyvana oxşamayan inanılmaz dərəcədə böyük nəsə bizdən təxminən yüz metr aralıda gölün səthində sözün əsl mənasında dəli sürətlə şığıyır, arabir suyun altında yox olur və yenidən gurultulu şappıltı ilə, hər tərəfə uzağa səpələnən su damcıları ilə çölə atılırdı. Bu zaman canavar boğuq xırıltıya çevrilən çox incə, ciyiltili səslər çıxarırdı. Mənzərə doğrudan da o qədər təsirli və sehrləyici idi ki, gözümü ondan çəkə bilmirdim. Yeri gəlmişkən, sahildə toplaşan qalanları da. Mənzərə isə ən qızğın həddinə möcüzə növbəti dəfə suyun altında yox olub birdən sürətlə bizə tərəf şığıyanda çatdı.

Bu, hərbi gəmidən buraxılmış torpedaya oxşayırdı. Özü görünmür, səthdə yalnız su burulğanı, ondan yayılan dalğalar və uzun köpüklü iz nəzərə çarpır. Hətta məni titrətmə tutdu. Yaxınlığımda dayanan hansısa qadın isterik şəkildə çığırdı. Yəqin ki, bir az da keçsəydi, hamımız başımızı götürüb hərəmiz bir tərəfə qaçacaqdıq, amma növbəti anda «torpeda» kəskin əyləc edib 180 dərəcə döndü və yenidən gölün mərkəzinə doğru şığıdı. Rahat nəfəs aldım və düşünürəm ki, təkcə mən yox.

Su iyəsinin «rəqsləri» ən azı yarım saat da davam etdi, sonra o, tamamilə suyun altında gözdən itdi və günün sonuna qədər bir daha görünmədi.

Göldəki sirli hadisə, yəqin ki, elə açılmamış qalacaq və sonradan bəlkə də yerli əfsanələrin siyahısını artıracaqdı, əgər ertəsi səhər kəndin balıqçısı qayıqdan gölün dibində uzanmış… ölü görməsəydi!

Mən həmişəki kimi hadisə yerinə elə işlərin ən qızğın çağında gəlib çıxdım. Sahildə iki cavan oğlan akvalanq geyinirdi, yanlarında kəndin sahə müvəkkili vurnuxurdu, dünənki səhərlə müqayisədə daha da böyümüş izdihamın içində isə boğulanı tapan həmin balıqçı gəzir və istəyən hər kəsə öz əhvalatını danışırdı:

«Qayığımla hələ axşamdan yem atdığım yerə avar çəkib getdim, tilovları atdım, baxıram ki, düz altımda, dibdə o uzanıb. Lüt-üryan, ağappaq, qollarını da belə iki yana açıb!»

…«Boğulmuşu» bir müddət sonra akvalanqçılar toplaşanların heyran nidaları və sahə müvəkkilinin balıqçıya ünvanladığı acı iradları altında sahilə çıxardılar. Görünür, ağır xumarlıqdan olacaq ki, balıqçı meyit əvəzinə… çöl qazını və ondan ölüvay yapışmış nəhəng bir naqqa balığını görmüşdü!

Məlum oldu ki, bir gün əvvəl gördüyümüz və qudurmuş Su Cininin inanılmaz rəqsi sandığımız şey məhz onların ölüm-dirim mübarizəsi imiş. Hərçənd bu əhvalatda inanılmaz şeylər elə də azdır. Birincisi, uzunluğu təxminən iki metrə çatan naqqanın özü adamı heyrətə salır, ikincisi də, bu canavar balıqla qaz arasında bir neçə saat aramsız davam edən vuruşma, bu özlüyündə səmimi təəccüb, düzünü desək, isə qorxu doğurur! Axı qaz da balaca quş deyil, kifayət qədər güclüdür.

İki gündən sonra məzuniyyətim başa çatdı. Gölün yanından keçəndə gözümə dəydi ki, sahilləri bomboşdur. Nə çimən vardı, nə də tilovla oturan. Qaniçən naqqa, ola bilsin ki, gölün içində onun özündən heç də kiçik olmayan qohumları da qalıb, kənd camaatını nağıllardakı Su Cinindən də çox qorxutmuşdu!»