Üzgəcli tilov

Üzgəclə balıq tutmaq xüsusi bir zövqdür. Oturursan, gözünü çəkmədən səbirsizliklə gözləyirsən ki, üzgəc nə vaxt suyun altına gedəcək ki, qarmağı çəkəsən. Amma üzgəcli tilov uğurlu ov üçün balıqçıdan bir neçə bilik tələb edir. Bilmək lazımdır ki, hansı üzgəci seçəsən, üzgəcin yükü necə olmalıdır, üzgəc tilova hansı üsulla bərkidilməlidir (çünki bir neçə bərkitmə üsulu var) və su hövzəsinin dərinliyindən asılı olaraq tilovun dərinliyini necə tənzimləməli.

Diqqətinizə üzgəcli tilova və üzgəc növlərinə həsr olunmuş material təqdim olunur. Kimin əlavə biliyi varsa, xahiş edirəm paylaşsın.

Çoxsimalı üzgəc

Vladimir Struyev ( Рыболов-Elite № 2 / 1998 г. )

Qış mövsümü sona yaxınlaşır və yay mövsümü haqqında ciddi düşünmək vaxtı gəlir. Yazdan başlayaraq gec payızadək üzgəc gölməçələrdə, göllərdə, çaylarda və kanallarda bir çox balıqçının daimi yol yoldaşı olaraq qalır.

Üzgəc çox qədim ixtiradır, onu balıqçı əcdadımız dimdiklənməni vaxtında görüb qarmağı çəkə bilmək üçün fikirləşib tapıb. Tədricən üzgəcin görkəmi dəyişib, onun hazırlanması üçün getdikcə yeni materiallardan istifadə olunub: mantar ağacı, qaz lələyi, qamış gövdələri, qarağac və s. - amma onun iş prinsipi bu günədək qorunub saxlanıb.

Üzgəcə qoyulan tələbləri hələ keçən əsrdə vətən balıqçılığının akademiki Leonid Pavloviç Sabaneyev kifayət qədər dolğun şəkildə ifadə edib: "Yaxşı üzgəc dayanıqlı olmalıdır, yəni güclü küləkdən və ya dalğalardan yanı üstə yıxılmamalıdır, ləpələrə baxmayaraq yaxşı görünməlidir və əlbəttə, möhkəm olmalı və islanmamalıdır. Bu şərtlərə cavab verən hər bir üzgəc yaxşı tənzimlənə bilər, yəni o qədər həssas edilə bilər ki, balığın yemə ən yüngül toxunuşunu belə ötürəcək".

Əminliklə demək olar ki, müasir üzgəc təkmilləşdikcə bu keyfiyyətlərin heç birini itirməyib. Sadə bir qabıq parçasından o, zərif bir məmulata çevrilib, funksional, yəni yaxşı idarəolunan olub və bu gün ovun hər rejimi üçün ən müxtəlif formalı onlarla model tapmaq olar. Üzgəcli ovun əsl peşəkarının arsenalında yüzlərlə model tapılar, onların hər biri müəyyən yer və ov şəraiti üçün, yəni konkret dərinlik, axın, balıq növü, yem və s. üçün nəzərdə tutulub. Bir qayda olaraq, eyni formalı, lakin müxtəlif çəkili üzgəclər bütöv seriyalar təşkil edir.

Məqaləni balıqçılığın əlifbasını hələ yenicə öyrənənlərə ünvanladığımız üçün üzgəclərin ən geniş yayılmış formaları haqqında danışaq.

.. Deyəsən, bundan sadə nə ola bilər: tilov çubuğu var, qarmaq ipi, hansısa üzgəc. Qurdcuq, soxulcan və ya hansısa bitki yemi taxın və tilovu çaya atın - balıq varsa, mütləq dimdikləyəcək. Bəlkə də dimdikləyəcək, amma bu balıq ehtiyatlıdırsa, yemi ağzında bir az saxlayıb tüpürə bilər, siz isə heç nə hiss etməyəcəksiniz, çünki üzgəciniz belə incə ov üçün həddən artıq kobud imiş.

Vaxtilə biz dostlarla hələ 10 yaşlı uşaq olarkən tez-tez velosipedlə Moskva ətrafındakı Saltıkovkaya gedirdik və Gümüş gölməçədə xırda qırmızı və gümüşü dabanbalıqları çıxarırdıq. Hər birimiz özümüzlə iki dizli bambuk tilov və "Gənc balıqçı dəsti" götürürdük - üstünə iki tilov dolanmış ikiqat plastik makara; tilovlar qarmaq ipindən, qırma-yüklərdən, 3,5 nömrəli qarmaqlardan və plastikdən içi boş üzgəclərdən ibarət idi.

Onlardan biri bir qədər uzun idi və aşağıda, bərkidilmə yerində uzun konus formasında idi, ikincisi isə oval idi. Elə o vaxt diqqət yetirdim ki, birinci üzgəc dimdiklənməni ikincidən daha aydın göstərir. Bütün məsələ onda idi ki, dartılanda konusvari üzgəc ovala nisbətən suyun daha az müqavimətini dəf etməli olurdu. Qoy fərq çox kiçik olsun, amma nəzərə çarpırdı. Beləcə ilk dəfə başa düşdüm ki, üzgəcin forması uğurlu ov üçün böyük əhəmiyyət daşıya bilər.

Universal üzgəc yoxdur. Məsələn, gölməçədə dabanbalığının ehtiyatlı dimdiklənməsini göstərən üzgəc xoşunuza gələcək, amma o, axında tamamilə yararsız olacaq - burulğanlara düşəndə və ya çay axınının təsiri altında batmağa başlayacaq.

Üzgəcin həssaslığı çox dərəcədə onun qarmaq ipinə bir (A) və ya bir neçə (B) nöqtədə bərkidilməsindən asılıdır. Kəskin, inamlı dimdikləmələrdə, üzgəc suyun altına dalanda, bu o qədər də vacib deyil, amma balıq ehtiyatla dimdikləyirsə (bu isə daha tez-tez olur), A üzgəci həssaslıqda B üzgəcindən xeyli geri qalacaq.

Bu, xüsusən suyun səthi sakit olmayanda, küləkli gündə ləpə və ya dalğa ilə örtüləndə nəzərə çarpacaq.

Eyni şeyi tilovun idarə olunması haqqında da demək olar - B üzgəci yemlə oynamağa və eyni zamanda dimdiklənməni yaxşı görməyə imkan verəcək, A üzgəci haqqında isə bunu demək olmaz (şək.1).

İndi üzgəclərin növlərini ov şəraitinə görə müəyyən edək və onların hər biri haqqında ayrıca danışaq.

Funksional baxımdan üzgəcləri aşağıdakı növlərə bölmək olar:

• - xırda balıq ovu üçün üzgəclər;
• - sakit suda ov üçün üzgəclər;
• - axında ov üçün üzgəclər;
• - uzağa atmaq üçün üzgəclər;
• - diri yemlə ov üçün üzgəclər.

Amma kateqoriyaların hər birini təhlil etməyə başlamazdan əvvəl terminologiya barədə razılaşaq (şək, 2).

Üzgəcin balıqçının ov zamanı gördüyü siqnal hissəsi antena adlanır.

Üzən hissə — gövdə — tilovun bütün yükünü (batırıcı, qarmaq) tarazlaşdırır. O, misinənin keçirilməsi üçün halqa ilə təchiz oluna bilər.

Üzgəcin aşağı hissəsi — kil — onun dayanıqlığını təmin edir. Misinə kilə kembriklərin köməyi ilə bərkidilir. Ən aşağıdakı kembrik kifayət qədər uzun olmalı və kildən misinəyə keçməlidir ki, tilov atılarkən üzgəc misinəyə dolaşmasın.

XIRDA BALIQ OVU ÜÇÜN ÜZGƏCLƏR

Ən kiçik üzgəclər ağcaqanad balığı, çəki balığının xırdası olan külmə, xanı balığı və digər balıqların dayaz yerlərdə, sahildən uzaq olmayan yerdə ovu üçün istifadə olunur (şək. 3).

Ağcaqanad balığını yüngül tilovla qayıqdan da, kiçik — bir yarım metrə qədər — enişlə tutmaq olar. Üzgəcin və batırıcıların yüngül çəkisi hesabına yemli qarmaq suyun qalınlığında yavaş-yavaş enir, sanki süzür, bu da həmin balıq üçün xüsusilə cəlbedicidir. Bu tip üzgəclər 0,05-dən 0, 85 q-a qədər yükə, yəni batırıcılarla qarmağın ümumi çəkisinə hesablanıb.

Normal yükləmədə suyun üstündə yalnız antena görünür (şək, 4).

Bu, diri yemlə ov üçün üzgəclər istisna olmaqla, demək olar ki, bütün tiplərə aiddir. Yüngül üzgəclərlə balıq ovu üçün kar təchizatlı (misinə tilov çubuğunun ucuna möhkəm bərkidildikdə) qısa, iki-dörd metrlik tilov çubuqlarından istifadə olunur.

SAKİT SUDA OV ÜÇÜN ÜZGƏCLƏR

Əsasən gölməçələrdə və göllərdə ov üçün istifadə olunur. Çox zəif axında da, adətən bir yarım metrdən dərin yerlərdə istifadə oluna bilər. Bu vəziyyətdə üzgəcə təsir edən və balıqçıya mane olan əsas xarici qüvvələr külək və onun qaldırdığı ləpədir. Buradan da belə üzgəcə olan tələblər irəli gəlir — suyun üstünə çıxan antenanın mümkün qədər kiçik sahəsi, yəni minimal yelkənlilik, və üzgəc suyun qalınlığında hərəkət edərkən gövdənin mümkün qədər az müqaviməti, yəni balığın dişləməsinə minimal müqavimət. Gövdənin ən yaxşı forması uzun, iyşəkillidir (şək.5).

Belə üzgəclər üçün yük 0,3-dən 3 q-a qədərdir. Onlar külmə, xanı, çapaq, dabanbalığı və digər növ balıqların ovu üçün istifadə olunur. Dişləmə zamanı belə üzgəc suda asanlıqla aşağı və ya yuxarı hərəkət edir — çapaq yemi soranda qarmağı batırıcı ilə birlikdə qaldırdıqda — və dabanbalığı yemi dartanda da eyni asanlıqla yana gedir. Bu halda kar tilovdan istifadə etmək daha yaxşıdır, amma qaçan tilovu da (makaralı tilov) tətbiq etmək olar.

AXINDA OV ÜÇÜN ÜZGƏCLƏR

Əgər gölməçədə və ya göldə ov zamanı üzgəc nisbətən sakit mühitdə işləyirsə, axında o, daim su axınlarının, burulğanların və girdabların təsirinə məruz qalır. Eyni qüvvələr su altında təchizata bütün uzunluğu boyu təsir edir, misinəni batırıcılarla birlikdə qövs şəklində əyir, deməli, az da olsa, üzgəci daim aşağı dartır.

Üzgəcin bütün bu yüklərə daha asan dözməsi və bununla yanaşı dişləmənin dəqiq siqnalizatoru kimi əsas funksiyasını yerinə yetirməsi üçün ona daha çəlləkvari forma verilir, bu forma sayəsində onu, vanka-vstanka oyuncağı kimi, külək və axın yan üstə yıxa bilmir (şək. 6).

Sakit su üçün üzgəcdən daha böyük diametr onun burulğanda və ya girdabda batmasına imkan vermir. Antenanın qalınlığı göldə və ya gölməçədə ov zamanı olduğu qədər əhəmiyyət daşımır, amma kil daha uzun olmalıdır. Bu, üzgəcə əlavə dayanıqlıq verir və onu daha idarəolunan edir. Yükqaldırma diapazonu çox genişdir, 0,20-dən 30 q-a qədər. Axın üçün üzgəclərdən həm kar təchizatla, həm də qaçan təchizatla istifadə etmək olar. Yalnız qeyd edək ki, birinci halda balıqçının təchizatı idarə etməsi və balığı vaxtında çəkib ilişdirməsi daha asandır. Amma makaralı tilovun da bəzi hallarda öz üstünlükləri var.

Yeri gəlmişkən, daha bir üzgəc növü də var — güclü axını olan dərin çaylar və ya kanallar üçün. Belə üzgəcin antenası və kili əksər hallarda onun gövdəsinin davamıdır (şək. 7).

Üzgəc misinəyə iki yerdə bərkidilir: misinə onun aşağı hissəsindəki halqadan keçirilir və antenadan bir az aşağıda rezin halqa ilə sıxılır. Bu, yaxşı idarə olunan və suyun səthində yaxşı görünən üzgəcdir. Onunla ov üçün ən yaxşısı makaralı tilov çubuğundan istifadə etməkdir, çünki belə tilov həm uzağa atmağa, həm də uzun axıtmağa hesablanıb. Dünya təcrübəsində bu cür üzgəc boloniya və ya nottingem tilovları ilə birlikdə istifadə olunur. Gələcəkdə bu tilovlara, eləcə də uzağa atmaq üçün üzgəclərin istifadə olunduğu ingilis tilovuna xüsusi diqqət ayıracağıq.

UZAĞA ATMAQ ÜÇÜN ÜZGƏCLƏR

Böyük su hövzəsində, çayda və ya kanalda iri balığın yaşadığı yerlər — məcra kənarı, xəndək və s. — sahildən uzaqda yerləşəndə uzağa atmaq üçün üzgəclərdən istifadə etmək lazımdır. Bir qayda olaraq, bunlar yemi sahildən 20 metrdən çox məsafəyə, özü də balığın ehtimal olunan dayanma yerinə dəqiq çatdırmağa imkan verən ağır konstruksiyalardır, Bunlar, bir qayda olaraq, misinədə stoper düyünü ilə bərkidilən sürüşkən üzgəclərdir (şək. 8).

Ağırlaşdırmaq üçün qalınlaşdırılmış metal kildən istifadə olunur. Adətən belə üzgəclərin yükqaldırma qabiliyyəti ikiqat rəqəmlə göstərilir, məsələn, 5 + 2 q (5 q — ağırlaşdırıcı kilin çəkisi, 2 q — təchizatın çəkisi). Ov zamanı ətalətsiz makaralı qaçan tilovdan istifadə olunur.

DİRİ YEMLƏ OV ÜÇÜN ÜZGƏCLƏR

Bu hal üçün kifayət qədər iri, bir qayda olaraq çəlləkvari formalı üzgəclərdən istifadə olunur (şək. 9).

Onların əsas təyinatı diri yemi müəyyən dərinlikdə saxlamaqdır. Dişləmə zamanı diri yem üzgəci yırtıcını qorxutmayacaq. Bir qayda olaraq, belə üzgəclər gövdənin 2/3-3/4 hissəsinədək yüklənir və təpəsində oval, kürəcik və s. formada qalınlaşma olan, yaxşı görünən böyük antena ilə təchiz olunur. Misinədə onlar rezin halqaların köməyi ilə bərkidilir və ya sürüşkən kimi, stoper düyünü ilə bağlanır. İkinci halda üzgəcin kilində halqa olmalıdır. Üzgəcin formasına və funksional təyinatına ümumi yanaşmalar bunlardır. Ola bilsin, bu məlumatlar konkret ov şəraiti üçün lazımi modeli seçməyinizə kömək edəcək.

ÜZGƏCLƏRİN RƏNGİ

Antenanın hansı rəngini seçmək - bu, tamamilə sizin işinizdir. Bir balıqçı qırmızı rəngi daha yaxşı görür, digəri - sarını, üçüncüsü - yaşılı. Bundan əlavə, ovun şəraiti də antenanın görünüb-görünməməsinə təsir edir. Günəşlə işıqlanan suda qırmızı və ya qara, tutqun gündə - yaşıl və ya qırmızı, tünd sahil fonunda isə ağ antena daha yaxşı görünür. Ən çox qırmızı və sarı-yaşıl rənglər yayılıb. Tanınmış firmalar çıxarıla bilən antenalı üzgəclər hazırlayır və ya xüsusi markerlər buraxır ki, onlarla antenanı istədiyiniz rəngə boyamaq, balıq ovundan sonra isə vurulmuş boyanı asanlıqla silib ilkin rəngini qaytarmaq olar.

Son vaxtlar mağazalarımızın piştaxtalarında gecə vaxtı balıq tutmaq üçün üzgəclərə xüsusi qurğular peyda olub. Adətən bunlar 3х2,5 mm və ya 4х39 mm ölçülü kapsullardır. Belə kapsulu azca sındırsanız, içindəki kimyəvi inqrediyentlər reaksiyaya girir və kapsul flüoressent sarı-yaşıl rəngdə işıq saçmağa başlayır.

İşıqlanma 30 saat davam edir, yəni bir gecəyə artıqlaması ilə çatır. Belə qurğulardan istifadə üçün xüsusi üzgəclər də var (şək. 10).

Əlbəttə, müxtəlif ov növləri üçün üzgəclərin çoxsaylı formaları və funksiyaları haqqında danışmaq üçün bir yazı azdır. Üzgəc mövzusuna ayrı-ayrı ov növlərinə həsr olunmuş materiallarda da toxunulacaq. Rusiyada balıqçılıq mallarının bazarının hələ ki bizim istədiyimiz qədər inkişaf etmədiyini və yaxşı üzgəc almağın təkcə ucqarlarda deyil, böyük şəhərlərdə də çətin olduğunu nəzərə alaraq, "Рыболов" jurnalının növbəti saylarından birində üzgəci öz əlinizlə necə və nədən düzəltməyin mümkün olduğunu danışacağıq.