Üzgəcli takımın yüklənməsi

Tilovlu qarmağın yükləməsi dedikdə, qarmaq xəttinin üzərində yerləşdirilmiş batırıcıların məcmusu başa düşülür. Batırıcılar iki funksiya yerinə yetirir. Onlar yemin ovun şəraitinə uyğun lazımi dərinliyə hesablanmış vaxtda çatmasına və yemin müəyyən səviyyədə saxlanmasına kömək edir, həmçinin yükləmənin kütləsinin müəyyən hissəsini təşkil edərək, təchizatın müəyyən məsafəyə atılması prosesinə yardım edir. Əsas funksiyalarından başqa, yükləmə çox vaxt yemə suda müəyyən sürət və hərəkət trayektoriyası vermək funksiyasını da daşıyır. Yəni yükləmə, daha doğrusu onun təchizat boyunca paylanması, yemin müəyyən növ aparılmasının yerinə yetirilməsinə kömək edir. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, təchizatda yükləmə, necə deyərlər, heç olmaya da bilər. Məsələn, sahil ləpələrində 10-40 sm dərinlikdə ehtiyatlı çəkişkə və dabanbalığı tutarkən təchizat belə görünə bilər. Nazik xətt, ən kiçik tilov, çox vaxt tilov əvəzinə adi kibrit çöpü istifadə olunur və yemli qarmaq. Yem kimi daha çox qan qurdu, soxulcan, çörək qabığı və ya arpa yarması, yaxud qarğıdalı dənəsi istifadə olunur. Yem demək olar ki, həmişə dibdə yerləşir və ya dib boyunca yavaş-yavaş sürünür. Əgər qan qurdu və ya ona bənzər yüngül yem istifadə olunursa, dibdə yatan və təchizatı lövbər kimi saxlayan kiçik dib batırıcısı qoymaq lazım gəlir. Əgər qarğıdalı və ya digər nisbətən iri və ağır yem istifadə olunursa, dib batırıcısının rolunu yemin özü oynayır.

Karp, dabanbalığı və ya çəkişkəni 'mədəni' su hövzələrində az dərinlikdə və küləksiz havada tutarkən balığı ehtiyatlandırmamaq üçün çox yüngül təchizatlardan istifadə etmək lazım gəlir. Bu halda çox yüngül təchizatlar tətbiq olunur və dib batırıcısının rolunu yenə qarğıdalı, soxulcan, arpa yarması və ya başqa həcmli yem oynayır.

Göstərilən hallar əvvəllər istisna sayılırdı, amma indi çoxlu 'karpçı' 'törədiyi' üçün praktikada xeyli geniş yayılıb.

Ədəbiyyatda dəfələrlə təkrarlandığı kimi, təchizatı qurarkən əvvəla, nəzərdə tutulan yerə dəqiq atıla bilən və lazımi təkrarlanan manipulyasiyaları aparmağa imkan verən təchizatın minimal zəruri kütləsini müəyyənləşdirmək vacibdir. İkincisi, yemə lazımi hərəkət növü vermək (və ya əksinə, yemin hərəkətsizliyinə nail olmaq) məqsədilə yükləməni təchizat boyunca paylamaq çox vacibdir. Üçüncüsü, küləkli havada ov zamanı təchizatın dolaşmağa və qarışmağa qarşı davamlılığı kimi keyfiyyəti mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

İndi ağır yükləməni tək bir batırıcı və ya dib batırıcısı ilə batırıcı şəklində nisbətən az adam tətbiq edir. Belə təchizatlar dibdə hərəkətsiz yatan yemlərlə ov, iri yemlərlə iri balıq ovu, nisbətən az dərinlik şəraiti, həmçinin ştekerlə ov üçün səciyyəvidir; ştekerdə isə, əksinə, durğun suda çox yüngül təchizatlardan və ya güclü axında dibə yaxın qatda çox ağır təchizatlardan istifadə olunur. Belə maksimum sadələşdirilmiş təchizatlar ağcaqayanın, çəkişkənin və ya başqa kiçik balığın sürətli ovu zamanı da istifadə olunur. Burada sürətli ov dedikdə, dəqiqədə ən azı iki-üç balıq sürətilə ov nəzərdə tutulur. Bütün digər hallarda paylanmış yükləməli təchizatlar tətbiq olunur. Paylanmış yükləmə variantlarını bu və ya digər ov üçün ixtisaslaşdırılmış təchizatlara və təchizatın aparılma texnikasına baxarkən dəfələrlə müzakirə etmişik, təkrarlamağa ehtiyac yoxdur. Təchizatların ən geniş yayılmış yükləmə variantları şək. 1-də göstərilib: 1 - 'universal', 2 - 'düşən', 3 - böyük dərinliklər və ya ağır yemlər üçün, 4 - 'dib'.

Balıqçıların təchizatda yükləmənin bu və ya digər paylanma variantından istifadə edərkən qarşılaşdıqları ən praktik səciyyəvi çətinliklərin bəzilərinin üzərində qısaca dayanmağın mənası var.

Bütün balıqçıların qarşılaşdığı ilk şey batırıcıların keyfiyyəti, onların konkret təchizat üçün düzgün seçilməsi və uyğunlaşdırılmasıdır.

Batırıcılar stasionar və sürüşən olmaqla bölünür. Bir neçə qrama qədər kütləli stasionar batırıcılar dünya praktikasında kütləyə görə standartlaşdırılıb və öz nömrələməsinə malikdir; bu nömrələmə əvvəllər ənənəvi olaraq batırıcıların hazırlandığı ov qırmasından gəlir. Bizim bütün 'tilovçularımız' onunla tanış olmadığı üçün, xətt üçün bir yarığı olan qırma formalı batırıcıların ən geniş yayılmış çəkilərinin Avropa nömrələməsini gətirəcəyəm.

Ən yüngül batırıcılar ox boyunca xətt üçün yarığı olan nazik silindrlər şəklində buraxılır. Onlar üçün aşağıdakı nömrələmə qəbul edilib.

Qeyd etmək lazımdır ki, digər şərtlər eyni olduqda kürəvi batırıcılardan istifadə etmək daha yaxşıdır, çünki onlar xətti daha az dolaşdırır.

Batırıcıların keyfiyyəti qurğuşunun sərtliyi və kəsiyin forması ilə müəyyən olunur. Ən pis stasionar batırıcılar qırmadan alınır - o, həddindən artıq sərtdir. Amma qırmanı əridib təxminən o qədər də təmiz qurğuşun əlavə etsəniz, lazım olan şey alınar.

Tilovlu qarmaqla ov praktikasında ağır volfram tozu ilə doldurulmuş yumşaq plastik kütlədən hazırlanmış batırıcılar olduqca nadir hallarda tətbiq olunur. Belə kütlədən plastilindən olduğu kimi asanlıqla istənilən batırıcını yuvarlamaq olar. Pisi odur ki, plastik batırıcılar şnurlarda və hörmə xətlərdə yaxşı dayanır, amma monoxətlərdə yox. Lakin plastik batırıcını xəttin üzərində hər hansı qırmadan və ya düyündən yuxarıda yerləşdirsəniz, o, xəttdə kifayət qədər qənaətbəxş dayanır.

Yaxşı batırıcı xəttin üzərində barmaqlarla asanlıqla sıxılır və dırnaqla da elə asanlıqla açılır. Amma bununla belə, ov zamanı batırıcı xətt boyunca öz-özünə yerini dəyişmir. Yaxşı batırıcını müəyyən gərginliklə əllə xətt boyunca hərəkət etdirmək olar. Bu, təchizatın konstruksiyasını elə ov prosesində dəyişmək üçün lazımdır.

Əgər iki qramdan ağır batırıcılar lazımdırsa, şək.2-də göstərilən ağır stasionar batırıcılar çox yaxşıdır, xüsusən də volfram ərintisindən hazırlanıbsa. Xətt kembriklərdən keçir. Ən yaxşı kembriklər silikon olanlardır.

Sürüşən qurğuşunlar bərk qurğuşundan, hətta volframdan hazırlanır. Əks halda qurğuşunların bir-birinə, stoper düyünlərinə və takımın digər əlavə elementlərinə dəyməsindən onların deşikləri tez deformasiyaya uğrayır. Zərbələri yumşaltmaq üçün qurğuşunların arasında tilova keçirilmiş izolyasiya parçalarından istifadə olunur. İçindən kembrik keçən zeytun formalı qurğuşunlar çox yaxşıdır.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, sürüşən qurğuşunlardan yenə də çəkisi on qramdan az olmayan ağır takımlarda istifadə etməyin mənası var, çünki deşik bu və ya digər şəkildə tıxanır və qurğuşun da sabit qurğuşun kimi tilovu burmağa başlayır, takımın quruluşunu dəyişmək üçün isə stoper düyünlərini yerindən tərpətmək lazım gəlir ki, bu da tilovu zədələyir. Bir sözlə, 'dəyməz zəhmətə'.

Qurğuşunların saxlanması da az əhəmiyyətli məsələ deyil. Qırma qurğuşunları xüsusi qutunun ayrı-ayrı bölmələrində, hətta ayrıca qutularda saxlamaq lazımdır. Bu, ilk növbədə ən kiçik qurğuşunlara aiddir. Qutunun bölməsinin üzərində mütləq qurğuşunların çəkisini qeyd etmək lazımdır, onda takım qurmaq xeyli asan və tez olacaq. Sürüşən qurğuşunları ya paketlərdə, ya da deşiyinin içinə məftil və ya qalın tilov parçası keçirilmiş halda saxlamaq tövsiyə olunur. Əks halda daşınma zamanı qurğuşunların bir-birinə dəyməsindən onların deşikləri tıxanacaq.

Şək. 1.1-də qurğuşunların takım üzərində klassik və ən geniş yayılmış paylanması göstərilib. Şək.1.3-də dayazlıqda və ya az dərinlikdə (2.5 m-ə qədər) iri yemlə ov üçün yüngül takım verilib. Şək. 1.2-də küləksiz havada batan yemlə ov üçün takım göstərilib. Şək.3-də isə güclü qarşı və ya yan külək zamanı ov üçün takım göstərilib; bu halda tilovun dolaşmasının qarşısını almaq üçün yükün böyük hissəsi üzgəcin kilinə yerləşdirilir.