Naxlıst 4-cü hissə - ovlama texnikası

Quru milçəyin aparılmasını elə həyata keçirmək lazımdır ki, o, həqiqi həşəratı yaxşı imitasiya etsin. Əsas şərt budur ki, süni milçək suyun səthində, tilova bağlanmamış həqiqi həşərat necə üzərdisə, elə üzməlidir. Hər qaydanın istisnaları olur. Bu halda onlar o qədər çoxdur ki, qaydanın düzgünlüyünə şübhə etmək olardı. Buna görə də məsləhət görürəm: qaydaya mütləq əməl edin və yalnız milçəyin başqa cür üzməli olduğu halda ona şüurlu şəkildə müvafiq hərəkətlər verin. Bu cümləni düzgün başa düşmək çox vacibdir. Milçəyin suyun səthindəki hər bir qeyri-təbii hərəkəti bizim tərəfimizdən şüurlu şəkildə yaradılmalıdır. Canlı həşərat, məsələn, gündəcə və ya çay güvəsi, sürfədən çıxaraq suyun səthinə çıxır, səthi gərilmə isə onun sanki bərk müstəvi üzərində hərəkət etməsinə səbəb olur. Süni milçək bir qədər fərqli üzür, çünki qismən suya batmış olur. Canlı həşəratın hərəkəti suda, suyu kəsən, onun səthi ilə sürüşməyən süni milçəyə nisbətən daha az nəzərə çarpan iz qoyur. Balıq çox vaxt məhz təbii hərəkət edən həşəratları seçir. Bu, hər şeydən əvvəl, sözün həqiqi mənasında «suda rəqs etməyi» sevən çay güvəsinin uçuşu zamanı, yaxud gündəcələri güclü külək apardığı hallarda baş verir. Belə hərəkəti imitasiya etmək çox çətindir. Ən yaxşı nəticələri milçəyi çox ehtiyatla, suyu yalnız azca qırışdıracaq şəkildə hərəkət etdirəndə əldə edirdim. Bu üsulla ovlayanda palmer taxmaq daha yaxşıdır. Bu zaman milçək daha yuxarıda üzür və çəkilmə zamanı suyun səthində daha az iz qoyur. Yemin daha güclü və açıq-aşkar hərəkətinə alabalıq ovunda, xüsusən də çay güvəsi ilə ovlayanda yol vermək olar. Bu halda aparılmanın son mərhələsində milçəyin qismən dərinləşdirilməsi çox maraqlı ola bilər. Bu zaman ona təkcə alabalıq deyil, xarius da hücum edə bilər.

Bütün müddət ərzində milçəyi diqqətlə izləmək lazımdır ki, dişləmə olarsa, dərhal qarmaqlama edəsən. Əgər «pəncərə» görsək, milçəyi bir qədər yuxarıya qoyur və onu «pəncərəyə» doğru aparırıq. Dişləmə olmasa, milçəyin balığın durduğu yerdən kənara üzüb keçməsinə imkan verib atışı təkrarlamaq olar. Balıq müxtəlif cür yemlənir. Əgər «pəncərəni» daim eyni yerdə görürüksə, süni milçəyi çox dəqiq vermək lazımdır ki, o, düz həmin «pəncərəyə» üzüb gəlsin. Çox vaxt bu, xariusun ona maraq göstərməsi üçün vacib şərtdir. Elə də olur ki, balıq çox fəal yemlənir və diametri iki metrə qədər olan sahədə dövrə vuraraq həşəratları qapır. Əgər yemlənən xariusdursa, bu halda bir balıqla, yoxsa bütöv bir sürü ilə işimiz olduğunu müəyyən etmək çətindir. Bilavasitə suyun səthində duran balıq yemlənmə sahələrini dəyişə bilər. Lakin söhbət qızılbalıqkimilərdən gedirsə, belə yemlənmə həmişə nisbətən kiçik bir sahə ilə məhdudlaşır, balıq isə ən çox bilavasitə onların üstündən üzüb keçən həşəratları götürür

Qarmaqlama və milçəyin izlənməsi

Təsəvvür edək ki, belə bir vəziyyət yaranıb: milçək suyun səthində üzür, bu zaman kiçik bir burulğan əmələ gəlir və ya şappıltı eşidilir və yem gözdən itir – bu, əlbəttə ki, dişləmədir. İndi əllə şnuru tez yığıb balığı qarmaqlamaq lazımdır. Quru milçəklə ovlayanda balıq, milçəyi çox dərindən udmayıbsa, adətən özü-özünü qarmaqlamır.

Dişləmə müxtəlif cür olur. Bəzən bu, suyun səthində yaxşı görünən iri «pəncərə» əmələ gəlməklə milçəyin yavaş-yavaş sorulmasıdır. Elə də olur ki, balıq çox ehtiyatla və ya ildırım sürəti ilə dişləyir, milçəyi ağzında cəmi saniyənin bir hissəsi qədər saxlayır. Bunun nədən asılı olduğunu demək çətindir. Yəqin ki, buna su hövzəsinin həmin sahəsindəki balıqçılıq təzyiqi təsir edir. Balıqçıların kütləvi şəkildə gəldiyi ov yerlərində balıq, şübhəsiz ki, daha ehtiyatlı və şübhəlidir. Neçə dəfə görmüşəm ki, iri alabalıq və ya xarius dibdən qalxaraq lap milçəyin yanına qədər üzüb gəlib. Ürəyim həyəcandan döyünməyə başlayırdı, balıq isə milçəyə sadəcə baxıb yenidən dibə gedirdi. Əgər balıq milçəyi götürürsə, onun dişləməsi sürətli olur və dərhal qarmaqlamaq lazımdır. Çox vaxt belə sürətli qarmaqlama həddən artıq tez olur və asanlıqla milçəyin qopması ilə nəticələnə bilər, xüsusən də qarmaqlamanı yeni başlayan balıqçı edirsə. O, yalnız təəccüblənəcək ki, qayış niyə qırıldı. Axı o, dərin ovdakından daha kəskin qarmaqlamamışdı. Səbəb ağır nahlıst şnurundadır: onun böyük ətaləti milçəklərin qopmasına səbəb olur. Bunun qarşısını almaq istəyən balıqçılar qarğının əyləcini elə tənzimləyirlər ki, o, qarmaqlamanın artıq enerjisini söndürsün. Bu, o qədər də yaxşı üsul deyil: milçək yenə də qopa bilər, əyləcin düzgün tənzimlənməməsi isə ov zamanı qarmaqlamadakı rahatlıqdan daha çox problem yaradır. Ən yaxşısı dərhal düzgün qarmaqlamağı, yəni şnuru əldə tutaraq qarmaqlamağı öyrənməkdir. Qarmaqlamanı şnuru sudan tamamilə çıxarmaqla deyil, onu su üzərində hərəkət etdirməklə yerinə yetirmək lazımdır. Su üzərində hərəkət etdirilən şnurun böyük ətaləti və kütləsi sayəsində qarmaq balığın dodağına daha yaxşı keçəcək. Əgər milçək yenə də qopursa, daha qalın şnurdan istifadə etmək və ya qarmaqlama zamanı biləklə işləmək əvəzinə bütün əli bir qədər yuxarı qaldırmaq lazımdır. Bu zaman tilov ucunun trayektoriyası xeyli qısa olacaq, deməli, qarmaqlama da daha yumşaq alınacaq (şək. 40). Dərhal qarmaqlama həmişə lazım olmur.

Milçəyin su səthindən yox olması onun artıq balığın ağzında olduğu demək deyil. Dəfələrlə özümüzü saxlamalı oluruq, çünki yalnız gecikmiş çəkmə uğurla nəticələnir. Əgər bir neçə onlarla atışdan sonra balıqla təmasımız olmursa, bunu xatırlayın. Belə halda adətən əsəblər tab gətirmir və biz özümüzdə lazımi refleksin olmadığından şübhələnməyə başlayırıq. O zaman vəziyyətdən yeganə çıxış yolu şnuru sudan çıxarmazdan əvvəl bir neçə saniyə və ya daha çox gözləmək olacaq. Uğurlu çəkmə üçün milçəyi necə apardığımızın da əhəmiyyəti var. Axına qarşı və axına köndələn ovlayanda çəkmə ən uğurlu olacaq, axın boyunca ovlayanda isə yaxşı çəkmək daha çətindir, çünki bu halda milçəyi balığın ağzından qoparırıq. Çəkməni tez və yaxşı yerinə yetirmək üçün milçəyi suda həmişə görmək lazımdır. Onu su hövzəsinin sakit yerlərində izləmək daha asandır. Milçəyi, xüsusən də balacadırsa, qaynayan dərin suyun ortasında və ya günəş şüalarının səthdə göz qamaşdıran parıltılar yaratdığı yerlərdə izləmək xeyli çətindir. Milçəyi suda necə görməyimiz təkcə görmə qabiliyyətimizdən asılı deyil. Bu, öyrənilə bilən bir sənətdir. Təkcə milçəyin harada düşəcəyini qabaqcadan görüb onu orada gözlə axtarmaq deyil – küləkli havada bu heç də asan deyil – həm də onu suda axtarıb tapmaq və əsl həşəratlardan ayırmaq lazımdır. Əgər milçəyi izləməkdə çətinlik yaranırsa, əvvəlcə çox da uzağa atmamaq lazımdır ki, milçək suda hələ görünsün. Bundan sonra məsafəni tədricən artırmaq, onu getdikcə daha uzaqda görməyə öyrəşmək lazımdır.

İşi asanlaşdırmaq üçün milçəklərə bəzən ağ qanadcıqlar bərkidirlər, lakin ümumi fikrin əksinə olaraq, onların rəngi balıq üçün heç də həmişə fərq etməz deyil. Ov yerlərini seçərkən elə dayanmaq da pis olmaz ki, işıq milçəyi suda izləməyə mane olmasın, əksinə, kömək etsin. Sakit, parlayan su səthində (axşam gün batmazdan əvvəl) tünd milçək yaxşı görünür.

Əgər günəş arxadadırsa, suyun tünd səthində ən yaxşı açıq rəngli milçək, məsələn, ağ qanadcıqlı milçək görünəcək.

Milçəyi izləməyə polyarizasiya eynəyi və ya gözləri göz qamaşdıran günəş şüalarından qoruyan şlyapa kömək edir. Polyarizasiya eynəyi su səthindən əks olunan günəş şüalarını neytrallaşdırır. O, həmçinin su səthinin altında baş verənləri izləməyə kömək edir. Bu köməyin dərəcəsi günəş şüalarının düşmə və əks olunma bucağından asılıdır: eynək ən çox nahardan əvvəlki və nahardan sonrakı saatlarda, ən az isə axşam faydalıdır. Gec axşam, artıq heç nə görə bilmədiyimiz, balığın isə səthə çıxdığı vaxt yemlənən balığın şappıltısını eşidib səsə görə çəkmək olar. Bu halda ən yaxşısı daha yaxın məsafədən ovlamaqdır. Qaranlıq düşəndə balıq daha az ehtiyatlı olur və balıqçıdan qorxmur.

Şək. 87. Polyarizasiya eynəyinin təsiri. B şüası hamar su səthindən əks olunduqdan sonra üfüqi polyarizasiyaya uğrayır və eynəkdəki polyarizasiya filtri tərəfindən söndürülür. Eyni zamanda B' şüası həmin filtrdən demək olar ki, maneəsiz keçir

Axına köndələn ovlama

Ən rahatı üzü çaya dayanıb axına perpendikulyar ovlamaqdır. Milçəyi yüngülcə, dayandığımız yerdən yuxarı atırıq və onu mümkün qədər uzağa aparırıq. Milçək suyu şırımlamağa başlayanda əməliyyatı təkrarlayırıq (şək. 35). Aparma zamanı milçəklə ən sıx təması saxlamaq və lazımsız sallanmalardan və şnurun boşalmasından qaçmaq lazımdır, çünki bu, balığın tez çəkilməsini çətinləşdirir. Milçəklə təmas ucluğu hərəkət etdirməklə və ya sol əllə şnuru çarxdan çəkib buraxmaqla saxlanmalıdır. Suyun axını nə qədər bərabər olsa, axına köndələn ovlama bir o qədər rahatdır. Çətinliklər çayda sualtı maneələr olanda başlayır.

Bu zaman axın öz sürətini dəyişir, çay burulğanlarla, sakit su sahələri və iti axınlı yerlərlə zəngindir, bəzən əks axınlı qollara da rast gəlinir. Əgər milçəyi sualtı relyefinin xarakterinə görə qeyri-bərabər olan belə yerlərdən birinə tamamilə düz uzadılmış podlesok və şnurla atsaq, suyun təzyiqi dərhal podlesoku və milçəyi götürəcək və onun qeyri-təbii hərəkətinə səbəb olacaq. Belə hallarda axınla dartılan, şnurun ləngitdiyi milçək balığı hücuma təhrik etməkdənsə, daha çox onu ürküdəcək. Belə vəziyyətdən qaçmaq üçün şnuru düzəltməyə müraciət etmək və ya milçəyin su üzərindəki vəziyyətini dəyişmək lazımdır. Bunun üçün su üzərində şnurdan ehtiyat yaratmaq lazımdır ki, o, suyun təzyiqi altında mümkün qədər uzun məsafədə yavaş-yavaş düzələrək milçəyə sərbəst üzmək üçün vaxt versin. Əgər güclü axın zolağının arxasındakı yavaş axını ovlamaq istəyiriksə, atışı bir qədər axın boyu aşağı etmək, şnuru isə axına qarşı yuxarı əlavə atmaq lazımdır. Axın podlesoku dərhal dartmaq əvəzinə, əvvəlcə şnurun əlavə atılmış hissəsini düzəldib axın boyu aşağı dartacaq. Bu, milçəyə çayın bizi maraqlandıran sahəsi üzrə sərbəst üzməyə imkan verəcək. Belə əməliyyatı (əlavə atışı) bəzən milçəyin bir aparılışı ərzində hətta iki dəfə də yerinə yetirmək olar (şək. 36). Yemlənən balıqla balıqçı arasında bir deyil, bir neçə güclü axın zolağı olduqda iş başqa cür olur. Bu, tez-tez daş bəndin aşağısındakı zonada baş verir. Onda milçəyin sərbəst aparılışı xeyli qısa sahədə mümkün olacaq, çünki belə şəraitdə şnuru bir neçə dəfə axına qarşı yuxarı və ya axın boyu aşağı əlavə atmaq mümkün deyil. Buna görə də, məsələn, su hövzəsinin uzaqdakı daşın arxasındakı sakit sahəsini ovlamaq istəyiriksə, atışı axın boyu aşağı edirik, amma elə edirik ki, podlesok bir qədər qıvrılmış halda düşsün. Dəyişkən axınların dartdığı şnur və üzən milçək onu düzəldəcək. O tam düzələnə qədər isə milçək sərbəst üzəcək. Bundan sonra atışı bir qədər aşağıya edirik və beləliklə seçilmiş sahəni ovlayırıq. Balıq səthə sakit suda deyil, məhz iki daş arasındakı axında, burulğanda çıxırsa, vəziyyət dəyişir.

Bu halda yuxarıda təsvir olunan texnikanı tətbiq etmək olar, amma bu yerə aşağıdan yanaşmaq daha yaxşıdır. Axına qarşı yuxarı atılmış şnur və düzəldilmiş podlesok milçəyə burulğanın içindən kifayət qədər böyük məsafədə sərbəst üzməyə imkan verəcək. Atışı bu üsulla yerinə yetirərək, növbəti üsula, yəni axına qarşı ovlama adlanan üsula bir addımlıq məsafədə olacağıq (şək. 79)

Axına qarşı ovlama

Bu üsul yuxarıda təsvir olunandan çətin deyil, lakin balıqçıdan daha çox diqqət və fəallıq tələb edir. Axına qarşı gedirik və təkəri atırıq. Milçəyin üzməsi zamanı sol əllə şnurun sallanan hissəsini daim dartaraq onunla təması saxlayırıq.

Yuxarıda sağda. «Axına qarşı» ovlama Aşağıda sağda. Şnurun əllə dartılması

Qısa atışlarda milçəyin üzməsi zamanı qarmaq çubuğunu yuxarı qaldırmaq, eyni zamanda sol əllə şnuru dartaraq onun sallanmasını aradan qaldırmaq lazımdır. Atışı təkrarlayırıq. Əgər çubuq çox geriyə aparılıbsa, milçəyi baş üzərindən atmaq çətindir. Əvvəlcə halqavari atış, yalnız ondan sonra baş üzərindən klassik atış etmək daha yaxşıdır.

Əgər söhbət böyük məsafələrdən gedirsə, dartma prosesində çubuq su üzərində üfüqi müstəvidə olmalıdır, sol əllə isə sağ əlin şəhadət barmağının üstündən sürüşən şnuru dartırıq və onu sərbəst halqalarla suya buraxırıq. Yalnız aparılışın son mərhələsində çubuğu yuxarıda təsvir etdiyim kimi yuxarı qaldırırıq. Dişləmə olduqda sağ əlin şəhadət barmağı şnuru saxlayır və biz çubuğu enerjili şəkildə şaquli vəziyyətə qaldıraraq balığı qarmağa keçiririk. Yadda saxlamaq lazımdır ki, şnurun sallanmasını operativ şəkildə aradan qaldırmaq vacibdir. Bunu çox yavaş etsək, yaranan ilgək düzgün qarmağa keçirməyə imkan verməyəcək. Əlbəttə, şnuru çox sürətlə dartmaq da olmaz, çünki bu, milçəyin suyu şumlamasına gətirib çıxarır. «Axına qarşı» ovlama üsulu çox rahatdır. Axı elə yerlər var ki, onları yalnız bu üsulla ovlamaq olar, axına qarşı yuxarı hərəkət edərkən isə biz balıq üçün praktiki olaraq görünməz oluruq. Lakin bu üsuldan könülsüz istifadə edirlər, çünki təkəri elə aparmaq ki, əvvəlcə milçək, sonra isə podlesok üzsün, daha çətindir.

Öz təcrübəmdən bilirəm ki, milçəyin qabağında üzən podlesok balığı ürkütmür. Axı balıq bəzən axın boyu aşağı dönərək və milçəyi təqib edərək ona hücum edir. Mən bu üsulun qızğın tərəfdarıyam və sizə məhz belə ovlamağı sınamağı məsləhət görürəm. Hər bir nəxlıstçı, xüsusilə idman yarışlarında iştirak etmək istəyən, onu mənimsəməlidir. Təəssüf ki, bu üsulu hər yerdə tətbiq etmək olmur.