Naxlıst 2-ci hissə - atma texnikası

Nəxlıst balıqçılığının qədim ənənələri olan və populyar olduğu ölkələrdə istəyənlərin nəxlıst tilovu ilə atış etməyi öyrənə biləcəyi məktəblər var. Onlar yalnız atma texnikasını yaxşı mənimsədikdən sonra su hövzələrinə yollanır və bacarıqlarını praktikada tətbiq edə bilirlər. İşə belə yanaşma, məsələn, Skandinaviya ölkələrində mövcuddur, orada texniki baxımdan qüsursuz atışlara hər yerdə rast gəlmək olar. Amma texnika hələ hər şey deyil, hər kəs onu praktikada səylə təkmilləşdirməlidir. Vay o kəsin halına ki, atma texnikasını ətraflı öyrəndikdən sonra hər şeyi bildiyini düşünür. Polşada vəziyyət başqadır. Yeni başlayan balıqçı əvvəlcə çaya gedir, orada az-çox uğurla milçəyi suya qoymağa çalışır və təcrübəni özü toplayır. Nəticədə o, yalnız konkret ov yeri üçün yararlı olan ov texnikasını mənimsəyir və çox vaxt hətta təcrübəli balıqçı yeni bir əraziyə düşəndə oradakı şəraitə uzun müddət uyğunlaşa bilmir. Yeni ov yerində yeni vərdişlərdən başqa, yeni atma texnikası da lazım ola bilər. Bunu öz təcrübəmdən bilirəm, çünki özüm də balıq tutmağı elə bu üsulla öyrənmişəm.

Halqavari atışı və onun bütün variantlarını yalnız şimalın ağaclarla dolu çaylarında alabalıq ovu zamanı öyrəndim. Sonradan məlum oldu ki, belə atış mənim dağətəyi çaylarımda da çox kömək edir. Əminəm ki, texniki baxımdan təcrübəli, müxtəlif üsullarla atış edə bilən balıqçının balıq tutmaq şansı daha çoxdur. Buna baxmayaraq, bu bacarığı bacarığın özü naminə tərifləmək istəməzdim. Ona görə də mən heç vaxt idman nəxlıst balıqçılığının həvəskarı olmamışam

Baş üzərindən atış

Bu, hər bir balıqçının başlaya biləcəyi ən sadə və geniş yayılmış atış üsuludur. O, nəxlıst balıqçılığından heç olmasa ötəri bəhs edən nəşrlərdə dəfələrlə təsvir olunub, buna görə də yalnız, fikrimcə, maraqlı və vacib olan bir neçə texniki təfərrüatı qeyd edəcəm və bu atışı yerinə yetirərkən edilən əsas səhvlərə toxunacağam. Qarşımıza bir neçə metr şnur (5-dən 9 m-ə qədər) çəkirik. Tilov çubuğunu saat əqrəbinin 9-u göstərdiyi vəziyyətdə tuturuq (şək. 15) və sürətlənən hərəkətlə onu saat əqrəbinin 13-ü göstərdiyi vəziyyətə qaldırırıq (şək. 16). Tilov bu vəziyyətdə dayandıqdan sonra şnur başın üzərindən uçub arxamızda havada düzələcək (şək. 17); o, tam düzəlməlidir (bu anı çubuğun ucu ilə hiss etmək olar). Şnur düzəldikdən sonra, əvvəlki kimi dinamik şəkildə, çubuğu irəli, saat əqrəbinin 11-i göstərdiyi vəziyyətə keçiririk (şək. 18). Şnur başın üzərindən uçur və qarşımızda havada düzəlir (şək. 19). Atış zamanı tilovun elastikliyindən maksimum istifadə etməyə çalışmaq lazımdır. Şnuru biz yox, məhz o atır. Milçəyin suya düşməsi üçün şnur qarşımızda açılanda onun düşməsinə imkan veririk. Baş üzərində aralıq yelləmələri nadir hallarda edirik. Atış şnuru arxaya atmaq və irəli, nəzərdə tutulmuş yerə atmaqla məhdudlaşır. Bir çox balıqçıların fikrinin əksinə olaraq, quru milçəklə ovda da eyni cür hərəkət edirlər. Milçəyi «qurutmaq» üçün bir neçə «işçi» atışa bir aralıq yelləmə etmək kifayətdir. Vacibdir ki, tilovun irəli və geri keçirilməsi ləng hərəkətlə edilməsin.

Bu, həmişə sonunda nəzərəçarpan dayanma olan sürətlənən (dinamik) hərəkətdir. İrəli və geri yelləmələr eyni müstəvidə edilmir. Ucun hərəkət izi forma etibarilə ellipsə bənzəməlidir, amma bu zaman qaytan dolaşmamalıdır. Atışdan sonra milçəyin suya düzgün düşməsi üçün son mərhələdə, şnur düzəldikdən sonra onu bir az özünə doğru çəkmək lazımdır (şək. 20). Əgər milçəyin aparılması ov zamanı şnurun tam yığılmasını, sonra isə uzaq atış edilməsini tələb edirsə, çətinliklər yarana bilər. Uzaq atışı iki və ya üç mərhələdə uğurla yerinə yetirmək olar. Bunu bir misalla göstərməyə çalışacam. Şnuru sol əlimizdə tuturuq, onu sağ əlin şəhadət barmağı ilə dəstəkləyirik. Şnuru geri atırıq və onun düzəlməsini gözləyirik. Bundan sonra onu irəli atırıq, barmaqdan elə buraxırıq ki, məsafə bir neçə metr artsın. Amma şnuru nəzarətsiz buraxmırıq. Bir neçə metr çıxdıqdan sonra onu saxlayırıq və əməliyyatı təkrarlayırıq: tilov geri və irəli, yenə cəmi bir neçə metr şnur çıxır.

Onu üçüncü dəfə geri atırıq və indi çox enerjili şəkildə, bütün qolun önü ilə çubuğu irəli keçiririk, eyni zamanda bütün şnuru buraxırıq, o, ötürücü halqalardan sərbəst keçib uçmalıdır. Şnuru bu üsulla üç (göstərdiyim kimi) və ya iki yelləmə ilə atmaq olar. Dördüncü yelləmədən çəkinmək lazımdır, çünki həddindən artıq böyük məsafə bütün takımın yanımızda «məhv olmasına» səbəb ola bilər. Çubuqla «şnurun çəkilməsi» zamanı onu əlavə olaraq sol əllə də çəkməyi qəti tövsiyə edirəm. Bu, şnura lazımi sürəti verir və eyni zamanda atışı xeyli uzadır. Çox uzaq atış etmək istəyərkən yadda saxlamaq lazımdır ki, çubuğu arxamızda çox aşağı əymək olmaz, daha böyük yelləmə atışın gücünü artırmayacaq. Ən çox edilən səhvlər:

- nəxlıst tilovu ilə kifayət qədər dinamik olmayan hərəkət;

- balıqçının arxasında düzəlməmiş şnur, buna çubuğun irəli həddindən artıq tez keçirilməsi səbəb olur;

- tilovun balıqçının arxasında həddindən artıq aşağı vəziyyəti (çubuğun saat əqrəbinin, məsələn, 15-i deyil, 13-ü göstərdiyi vəziyyətdə dayandırılmasını yadda saxlamaq lazımdır); yeni başlayanlara hətta çubuğu şaquli vəziyyətdə dayandırmağı məsləhət görərdim;

- nəxlıst tilovunun ucunun eyni müstəvidə aparılması

Bəzən başüstü atış etmək mümkün olmur. Bu, məsələn, axına qarşı üzümüzü tutub milçəyi həmin istiqamətə atmaq istədiyimiz, başımızın üstündə isə ağac budaqları sallandığı vəziyyətdə baş verə bilər. Elə də olur ki, milçəyi qarşı sahildəki budaqların altına çatdırmaq lazım gəlir. Belə halda nə etməli? Başüstü atışın müstəvisini 90° döndərmək kifayətdir ki, atış su səthinə paralel müstəvidə yerinə yetirilsin. Bunu etmək adi atışdan bir qədər çətindir. Bu üsulla milçəyi suya başqa cür qoymaq da olar. Axına qarşı quru milçəklə ovlayanda, son dərəcə «hiyləgər» xariusla işimiz olduqda, milçək qurmadan qabaqda üzməlidir; milçəyin və qurmanın belə yerləşməsi məhz bu atış texnikası ilə mümkün olacaq. Şnur düzələndən sonra bütün təchizatı saxlayırıq, bu da milçəyin «sürətlənməsinə» və qurmanı qabaqlamasına gətirib çıxarır. Başüstü atışda da şnuru elə saxlasaq ki, milçək suya qurmadan əvvəl düşsün, eyni effekti alarıq.

Başüstü atışın bu modifikasiyası yelləmə zamanı şnura daha da çox sürət vermək üçün istifadə olunur, bu da daha uzağa atmağa imkan verir. Şnuru tutan sol əl şnuru dartıb buraxmaqla atışın dörd mərhələsində fəal iştirak edir: birinci mərhələ - şnuru əllə dartırıq, eyni zamanda onu sudan çıxarırıq; ikinci mərhələ - şnur arxamızda düzələrkən onu yavaş-yavaş buraxırıq; üçüncü mərhələ - şnur arxada düzələndən sonra onu sol əllə dartırıq və eyni zamanda sağ əllə tilovu enerjili şəkildə irəli atırıq; dördüncü mərhələ - şnuru sol əldən buraxırıq. Dartmalar dinamik və kəskin olmalıdır. Atış zamanı şnuru son fazaya qədər sol əldən buraxmırıq. Bu, mürəkkəb və kifayət qədər zəhmətli atış texnikasıdır. O, şəkillərdə daha ətraflı göstərilib.

Bu atışı, məsələn, düz arxamızda sıx ağac zolağı olanda və klassik başüstü atışı etmək mümkün olmayanda yerinə yetiririk. Sürətli hərəkətlə şnuru havaya qaldırmadan su üzərində dartırıq. Şnurun ucu səthdə sürüşür. Şnurun özü uc hissənin altından, nahlıst tilovunun xarici tərəfindən uçur və arxamızda kiçik ilgək yaradır. Onun tamamilə uçub keçməsinə imkan vermirik, tilovun hərəkətini kəskin dayandırıb onu irəli itələyirik. İlgək formasını dəyişərək şnur boyu gedən «halqa» yaradır. Klassik halqavari atış belə görünür. Ən geniş yayılmış səhv - yelləmənin əvvəlində balıqçının arxasında ilgəyin olmamasıdır. Yadda saxlamaq lazımdır ki, belə halda tilov yük daşımır və işləmir. Tilovu arxada ilgək yaradan şnur parçası yükləyir. Bu, atdığımız şnurun yalnız bir hissəsidir. Bu yük adi atışdakından xeyli azdır, ona görə də halqavari atışın nəticəli olması üçün daha ağır şnur tələb olunur.

Digər tez-tez rast gəlinən səhv - bütün şnurun sudan qopmasıdır. Atışın uğurlu olması üçün şnur su səthinə «yapışmalıdır». Buna görə də suyun içində dayanaraq atmaq daha asandır; hündür sahildə olanda isə daha çətindir. Bu texnika quru milçəklə ovda özünü doğrultmur, çünki islanmış yemi belə atışla qurutmaq çətindir. Amma az islanan və yaxşı üzən milçəyi atmaq tamamilə mümkündür. Ov zamanı bütün şnuru ötürücü halqalardan çəkib çıxardığımız halda da çətinliklər yaranır. Atış məsafəsini bir yelləmə ilə uzatmaq mümkün deyil.

Bunu tədricən, bir neçə mərhələdə, hər atışda məsafəni bir neçə metr uzatmaqla etmək lazımdır. Bu asan deyil, çünki bu texnikadan istifadə edəndə şnur ötürücü halqalardan çətinliklə çıxır.

Bəs başımızın üstündə budaqlar sallanırsa və uc hissə onlara ilişirsə, nə etməli? Bu halda da halqavari atışdan istifadə etmək olar, onu su üzərində üfüqi müstəvidə yerinə yetirməyə çalışaraq. Bu çətin manevrdir, amma müəyyən məşqdən sonra mümkündür. Halqavari atışda milçəyin uçuş istiqamətini bir yelləmədə 90° dəyişmək mümkün deyil; hər biri 15° olan bir neçə yelləmə etmək lazım gəlir. Aşağıda təsviri verilən atışları yerinə yetirəndə belə çətinliklərlə üzləşmək lazım gəlmir.

Bu atışlar ilk dəfə Spey çayında, sahil boyu gəzişən insanlar üzündən şnuru geri atmaq mümkün olmayanda yerinə yetirilib.

Onlar halqavari atışın bucağı bir yelləmədə 90° dəyişməyə imkan verən bəzi variantlarıdır. Belə atışlar, bir qayda olaraq, ikiəlli qızılbalıq nahlıst tilovu ilə ovda yerinə yetirilir. Amma mən onları biraəlli nahlıst tilovu ilə atışlar üçün də, bəzən adi halqavari atışla birlikdə, uğurla tətbiq etmişəm. Burada ikiəlli nahlıst tilovundan istifadə etməklə klassik atışdan danışacağam. Spey, axın boyu aşağıya və sola güclü dartılmış uzun şnuru çayın eninə atmaq lazım olanda tətbiq olunur. Şnuru sərbəst, tilovun altından dartırıq, amma tilovu geriyə deyil, axına qarşı yuxarı keçiririk. Bu zaman daha böyük ilgək yaranmalıdır. Biz sadəcə bütün şnuru sudan qoparırıq (demək olar ki, hamısını - qurma su üzərində sürüşür), onu tilovun altından sağ tərəfə ataraq. Milçək qarşımıza gələndə tilovu irəli itələyirik və atışın istiqamətini dəyişirik.

Bu zaman biz artıq bütün şnuru tilovun üstündən axına köndələn atırıq. Ləngimək I və ya tempi sürətləndirmək səhvdir və bu, atışın uğursuz alınmasına gətirib çıxarır. Şnuru nə vaxt irəli atmaq lazım olduğunu dəqiq hiss etmək lazımdır. Double Spey-i axın I sağ tərəfdən gəldikdə yerinə yetirirlər, çünki sırf fiziki səbəblərə görə bu vəziyyətdə ikiəlli milçək tilovu ilə Spey atışını yerinə yetirmək çox çətindir. Axın boyu aşağıda olan şnuru tilovun altından axının əksinə elə atırıq ki, o düzəlsin. Sonra eynilə Spey atışında olduğu kimi hərəkət edirik. Şnuru tilovun altından axın boyu aşağı atırıq, ta ki milçək qarşımıza (sağa) gələnə qədər, sonra tilovu irəli itələyib şnuru onun üstündən çayın eninə atırıq. Gördüyümüz kimi, burada daha çox element