Nahlıst 3-cü hissə - milçəklər

Mövcud olan bütün süni milçəkləri təsvir etməyəcəyəm, qısa təsvir və təsnifatla kifayətlənəcəyəm. Onların hazırlanma üsulları barədə də danışmayacağam, çünki bu, ayrıca araşdırılmağa layiq olan çox geniş bir mövzudur. Ümumiyyətlə, milçəklər quru və yaş milçəklərə bölünür. Adından da göründüyü kimi, birincilər səthdə üzməli, digərləri isə suyun altında olmalıdır. Elə görünə bilər ki, bu, aydın və birmənalı təsnifatdır. Lakin sudan dünyaya gələn və həm suyun altında, həm də onun səthində üzən həşəratları təqlid edən süni milçəklər qrupu da var. Buna görə də quruluşlarından asılı olaraq onları gah quru, gah da yaş milçəklərə aid edirlər. Yaş süni milçəklər arasında aşağıdakı qrupları ayırmaq olar: yaş milçəklər - ənənəvi, alabalıq (kumja) milçəkləri, strimerlər, qızılbalıq milçəkləri və nimfalar. Gördüyümüz kimi, bu təsnifat adətən ovlama üsulu ilə bağlıdır, lakin mütləq deyil. Axı ayrı-ayrı qruplar arasında dəqiq müəyyən edilmiş sərhədlər yoxdur. Elə milçəklər çoxdur ki, onlar haqqında prinsipcə demək olmaz ki, hansısa bir konkret qrupa aiddirlər. Çox vaxt bunu, məsələn, qarmağın növü və ya milçəyin ölçüsü kimi amil müəyyən edir. Məsələn, uzadılmış gövdəli qarmaqla təchiz olunmuş «Alexandra» yaş milçəyi strimer sayılır. Ənənəvi yaş milçəkləri alabalıq milçəklərindən birmənalı ayırmaq, eləcə də qanadsız yaş milçəklə sadə fırçalı nimfa arasındakı sərhədi müəyyən etmək də çətindir.

Lakin süni milçəklərin əksəriyyətini rahatlıqla yuxarıda adı çəkilən qruplardan birinə aid etmək olar. Yuxarıdakı fotoşəkillərdə oxucunun onları tanımağı öyrənə bilməsi üçün ən geniş yayılmış süni milçəklər göstərilib.

Milçək alarkən və ya hazırlayarkən qarmaqların keyfiyyətinə diqqət yetirmək lazımdır. Onlar iti, çətin açılan və sınmayan olmalıdır. Elə ovlama üsulları çoxdur ki, balıq özü-özünə ilişmir və uğurun ilk şərti iti ucdur. Eyni zamanda qarmağın qulaqcığı (tikanı) çox böyük olmamalıdır, çünki bu, qarmağın balığın ağzına keçməsini çətinləşdirir. Kiçik qulaqcığın balığı çəkib çıxararkən onun tez-tez qarmaqdan qopmasına səbəb olacağından qorxmağa dəyməz. Mən dəfələrlə qulaqcıqsız qarmaqlarla təchiz olunmuş milçəklərlə balıq tutmuşam, amma qarmaqdan qopan balıqların sayı cüzi olub. Balıq daha çox bacarıqsız çəkib çıxarmadan və küt qarmağın balığın bərk ağzına çox etibarsız ilişməsindən qopur

Yaş milçəklə də yüngül və ağır nimfalarla olduğu kimi ovlayırlar. Nimfaların əvəzinə yaş milçəklərdən istifadə edirlər. Yaş milçəklə ovlamaq üçün uzunluğu 2,6 m-dən 3,3 m-ə qədər olan tilov seçirlər. Əsas odur ki, o, əlinizdə yaxşı «otursun». Bəzən aparmanı asanlaşdırmaq üçün daha uzun (3,6 m-ə qədər) tilovlardan istifadə edirlər. Bu ovlama üsulunda adətən batan şnurlardan istifadə olunur: yavaş batan şnur və daha az hallarda tez batan şnur. Milçəkləri dərindən aparmağa ehtiyac yoxdursa, üzən şnurdan istifadə etmək olar. Ən çox axın boyu azca çəp aşağıya atma tətbiq olunur. Takımı atdıqdan sonra şnuru elə saxlayırıq ki, onun uzunluğu daim eyni qalsın. Bu zaman milçəklər yüngül qövslə dayandığımız yerdən aşağıya, axına köndələn üzüb gedir. Takımı düzgün aparsanız, balıq özü-özünə ilişəcək. Düzgün aparmadıqda isə demək olar ki, bütün dişləmələr yalnız zəif dartılmalar kimi hiss olunur. Milçəkləri düzgün aparmağın iki üsulu var. Tilovun suyun üzərində üfüqi vəziyyətdə olduğu və şnurla 180° bucaq yaratdığı birinci üsulla əvvəllər tanış olmuşuq. İkinci üsulda tilovu demək olar ki, şaquli qaldırılmış vəziyyətdə tutmaq, eyni zamanda şnurun mümkün qədər az dartılmasına çalışmaq lazımdır. Bu zaman biz milçəklərlə deyil, yalnız şnurla birbaşa təmasda oluruq. O, ucluqdan sallanaraq böyük sərbəst qövs əmələ gətirir.

Yuxarıda. «Olive Dun»

Sağda. Tilovun düzgün vəziyyəti

Lakin yemləri apararkən bu sallanmanın çox böyük olmasına yol vermək olmaz. Tilovu çox əysək və ya şnuru çox dartsaq, balığı effektiv ilişdirə bilməyəcəyik. Əlbəttə, bu o demək deyil ki, şnur suyun üzərində sərbəst halqalarla uzanmalıdır, əksinə, o, düzəldilmiş olmalıdır. Şnurun kütləsi kifayət qədər böyük olduqda balıq özü-özünə ilişəcək. Aparmanın son mərhələsində sol əllə şnuru ehtiyatla özümüzə doğru çəkir, eyni zamanda tilovu qaldırırıq. Yuxarı və axına qarşı qalxan milçəklərin hərəkəti xüsusilə cazibədar olacaq (əsasən alabalıq üçün). Tilovu suyun üzərində əyilmiş vəziyyətdə tutaraq şnuru yüngülcə çəkməklə milçəklərin «işini» daha effektiv etmək olar. «Aqressiv» adlanan bu üsulu strimerlərlə balıq ovuna həsr olunmuş bölmədə təsvir etmişəm. Yaş milçəklərlə ovlama üsulları təkcə uzaq nimfanın aparılmasına deyil, həm də strimerlərlə balıq ovuna bənzəyir. Bəzi yaş milçəkləri strimerlərdən və ya nimfalardan ayırmağın bəzən çətin olmasının səbəbi də budur. Yaş milçəklərlə ovlayarkən onları elə aparmaq faydalıdır ki, axın boyu təbii şəkildə üzsünlər. Şnuru yüngülcə saxlamağı da unutmaq lazım deyil.

Axın boyu ovlayarkən şnurun əlavə atılması

Yan sürüşmənin qarşısını almaq üçün şnuru axına qarşı atırıq, nəticədə şnur axına paralel düşür. Bunun sayəsində milçəklər axın boyu sərbəst üzəcək. Aparmanı çubuğun ucunu hərəkət etdirməklə həyata keçiririk, eyni zamanda sol əllə əyləclənən şnuru buraxırıq. Bu ov üsulu milçəkləri qısa şnurda apararkən daha effektivdir. Şnuru bir az özümüzün altından atırıq, sonra onu çubuğun altından (axının istiqamətinə uyğun olaraq) aparırıq. Burada iki milçəkdən istifadə edirik. Aparıcı kimi suda böyük müqavimət göstərən daha iri milçəyi taxırıq. Aparıcı milçək qarmaq ipini bir qədər dartır. Tullanan milçək isə bu vaxt suyun səthinə qalxır. Bu üsul üçün daha uzun nahlıst çubuqları daha uyğundur. Ən çətini yaş milçəklərlə «axına qarşı» ovu mənimsəməkdir. Uzaq nimfada olduğu kimi ovlayırıq, lakin milçəklərlə əlaqəni saxlamaq və dimdikləməni hiss etmək üçün aparma daha sürətli olmalıdır. Qarmağı dərhal çəkmək lazımdır. Daha qətiyyətli dimdikləmələrdə balıq özü qarmağa keçəcək. Bu ov üsulu üçün ən çox çox zərif yaxalıqlı ənənəvi yaş milçəklər yararlıdır; onlar adətən «qadın» lələklərindən, məsələn, ördək və ya bayquş lələklərindən hazırlanır və suyun ən zəif təzyiqində belə yaxşı «işləyir», bununla da yemin cəlbediciliyini artırır. Həm üzən, həm də batan şnurlardan uğurla istifadə etmək olar.

«Tullanan milçək»lə ov

Quru milçək

Quru milçəklərin çoxlu növü var. Ən tipik quru milçəyin sərt, su hopdurmayan xoruz lələklərindən yaxalığı və quyruğu olur. Belə milçək suyun səthi gərilməsi sayəsində üzür. Quru milçəklə heç vaxt ov etməyə cəhd etməyənlərinizdə şübhə yarana bilər. Axı bir neçə atışdan sonra milçək islanıb batmağa başlayacaq. Bunun baş verməməsi üçün onu xüsusi qoruyucu preparatla hopdurmaq lazımdır. Adətən bu, amil spirtində həll edilmiş silikon yağıdır. Spirt buxarlanacaq, milçəkdə isə su hopdurmayan qoruyucu silikon təbəqə qalacaq. Firmalar milçəkləri qorumaq üçün müxtəlif mayelər və sürtkülər buraxır. Məsələn, ördəklərin piy vəzilərindən maye və ya gel şəklində təbii ekstraktlar çox yaxşıdır.

Belə qorunmaya baxmayaraq, ov zamanı «işçi» atışlar arasında aralıq yellətmələrdən istifadə edərək milçəyi qurutmasan, o yenə də batır. «Qurutma» ifadəsi bir qədər yanlışdır. Axı şnurun baş üzərindən qısa ötürülməsi zamanı milçəkdən nə qədər su buxarlandırmaq olar ki? Su milçəkdən buxarlanmaqdan çox, geri hərəkət zamanı mərkəzdənqaçma qüvvəsi nəticəsində silkələnib tökülür. Ona görə də aralıq yellətmələri və geriyə atışların özünü çox enerjili etmək lazımdır. Əks halda, balıqçı milçəyi qısa müddət apardıqdan sonra bir neçə aralıq yellətməni qeyri-dinamik etsə, milçəyi yaxşı üzməyəcək.

Eyni zamanda, əgər balıqçı atış edərkən əl hərəkətini lazımi sürətlənmə ilə yerinə yetirirsə, bir neçə onlarla «işçi» atışa bir aralıq yellətmə kifayətdir. Prinsipcə, yaxalıq nə qədər sıx və böyük olsa, milçəyimiz suyun üzərində bir o qədər uzun qalacaq. Sıx və bol yaxalıqlı milçəklər çox tutumlu olur. Amma həmişə yox. Bəzən elə olur ki, yaxalıq nə qədər kiçik olsa, bir o qədər yaxşıdır, müəyyən şəraitdə isə tutumlu milçəyin cəmi bir neçə tükü olmalı və ya ümumiyyətlə olmamalıdır. Soruşacaqsınız: bəs o necə üzə bilər? Üzür, həm də çox yaxşı, çox vaxt yaxalıqlılardan pis olmayaraq. Bütün sirr onun nədən hazırlandığında və onu necə qurutmağımızdadır. Belə milçəklərin hazırlanması üçün zəif islanan materiallardan istifadə etmək lazımdır: xüsusi sintetik liflər, bəzi heyvanların yunu (dovşanın «maska»sı çox yaxşıdır), CDC (fransızca Cull de Canard adının qısaltması) – ördəyin piy vəziləri ətrafındakı tüklü lələklər, polşalı balıqçıların kobud şəkildə «ördək götü» adlandırdığı lələklər. Bu lələklər təbii yağla hopdurulub və onun sayəsində əla üzür, həqiqi milçəklərin təbii, bir qədər şəffaf qanadcıqlarını mükəmməl imitasiya edir. Milçəyin sudakı davranışına onun ölçüsü böyük təsir göstərir. Quru milçək çox nazik qarmaqda bağlanmalı və sıx yaxalığı olmalıdır. Eyni zamanda kiçik milçəklər suyun üzərində əla qalır, vəziyyət tələb etsə belə, onları batırmaq çətindir. Belə halda milçəyi ağırlaşdıran xüsusi sürtkülər və mayelərdən istifadə edirlər.

Quru milçəkdən nə vaxt istifadə etməli? Bir qayda olaraq, balığın suyun səthində acgözlüklə yem yediyini müşahidə etdiyimiz zaman.

Balıq həşəratları götürəndə suyun səthində dairəvi dalğa şəklində izlər yaranır. Balığın yem yeməsini və durduğu yeri ələ verən belə izi balıqçılar «pəncərə» adlandırır. Ona görə də səthdə pəncərələr görəndə quru milçək mütləq tutumlu olacaq. İndi sual yaranır: hansı milçəyi bağlamalı? Bir neçə onlarla milçəkdən hansı ən tutumlu olacaq?

Milçək seçmə elmini heç kim kitablardan öyrənə bilməz. Mən yalnız öz qərarınızı verərkən faydalı ola biləcək bir neçə məsləhət verəcəyəm. Hər şeydən əvvəl ov yerini diqqətlə müşahidə etmək lazımdır. Əvvəlcə orada hansı həşəratların rast gəldiyinə diqqət yetirmək lazımdır. Hər bir nahlıstçı, hətta təsadüfən, təchizatsız suyun kənarına düşəndə belə, istər-istəməz uçan və üzən həşəratları müşahidə edir. Bu vərdiş sonradan ov zamanı çox kömək edir.

İki növ milçək CDC

«Pəncərə»

Məsələn, suyun üzərində üzən çoxsaylı birgünlükləri görürük (üzən birgünlüklərin qanadcıqları miniatür yelkənlərə bənzəyir). Arabir onlardan biri ağır-ağır havaya qalxıb çayın axınının əksinə, yuxarıya doğru uçur. Əgər suyun üzərində yalnız bir növ həşərat uçursa və biz «pəncərələri» görürüksə, milçək seçimi nisbətən sadədir. Demək olar ki, yüz faiz əmin ola bilərik ki, balıq səthdən məhz bu həşəratı və ya suyun səthi altında onun nimfasını götürür. Buna görə də suyun üzərində uçan əsl həşəratlara bənzəyən süni milçəklər bağlayırıq. Bu, dun və ya eyni rəngdə və ölçüdə olan onun üzən nimfaları ola bilər. Suyun yanında eyni anda bir neçə növ həşərat uçanda vəziyyət mürəkkəbləşir. Burada uyğun milçəyi sınaq və səhv üsulu ilə seçmək lazımdır. «Pəncərələrin» forma və görünüşündən müəyyən nəticələr çıxarmaq olar. Əgər onlar çox kiçik və zorla seçiləndirsə, aydın olur ki, balıq xırda həşəratlarla qidalanır. Əgər alabalıq və ya xariusu səthə yaxın dayanırsa, pəncərələr daha tez-tez ola bilər. Açıq-aşkar şappıltı ilə müşayiət olunan «səsli pəncərələr» adətən balığın su üzərində hərəkət edən həşəratları götürdüyünü göstərir. Bu, səthə yaxınlaşan (küləyin apardığı) birgünlük və ya daha çox, su üzərində «qaçmağı» sevən bulaqçı ola bilər. Bulaqçıya çıxışlar hətta çox səs-küylü olur, xüsusən də alabalığın «ifasında». Güclü və kəskin şappıltılar balığın iri həşəratlara, məsələn, may birgünlüyünə çıxışı üçün də xarakterikdir. Burada qiymətləndirmədə ehtiyatlı olmaq lazımdır, çünki alabalıq onu heç də az incəliklə götürməyə bilər. Nə həşərat, nə də «pəncərə» olmayanda isə iş başqa cürdür. Bu halda quru milçəklə tutmağa cəhd etmək olar, onun seçimi ov yerinin xarakteri ilə müəyyən edilir. Bu, bulaqçı və ya, məsələn, Irresistible milçəyi ola bilər. Açıq-aşkar qidalanma əlamətləri olmasa da, bəzən balığı yemə çıxmağa təhrik etmək mümkün olur. Elə də olur ki, həşəratlar uçur, amma o qədər azdırlar ki, həm onların özlərini, həm də xüsusən nadir hallarda görünən «pəncərələri» görmək çətindir. Bu, bizim şimal su hövzələrində tez-tez olur. Mən belə hallarda iri və ya xırda bulaqçı ilə tutaraq dəfələrlə pis olmayan nəticələr əldə etmişəm; başımın üstündən arabir hansısa bir həşərat uçub keçirdi, buna baxmayaraq balıq əla dişləyirdi, halbuki mən birdən artıq «pəncərə» görməmişdim. Lakin elə su hövzələri var ki, alabalıq və xarius yemi birbaşa dibdən götürür. Belə yerlərdə mənim tətbiq etdiyim üsul adətən işləmir. Bu, Polşanın şimal hissəsindəki bəzi alabalıq su hövzələrinə aiddir. Adətən bunlar güclü axını olan çaylardır. Orada yemin çoxu dibdə olur və balıq suyun səthinə çox nadir hallarda qalxır. Balığı səthdə qidalanmağa təhrik edə biləcək həşəratların sayını dəqiq müəyyən etmək çox çətindir. Yemi az olan su hövzəsində bunun üçün cəmi bir neçə üzən həşərat kifayət edə bilər, başqa şəraitdə isə balıq hətta çoxlu yemə də reaksiya verməyəcək. Milçək seçmək ən çətin o halda olur ki, çox da çox olmayan və üstəlik müxtəlif növlərdən olan həşəratlar uçur, «pəncərələr» isə azdır. Ayrı-ayrı balıqlar, hətta eyni növdən olsalar belə, müxtəlif həşəratlara çıxa bilərlər.

Elə olur ki, bəzi həşəratlar bir ərazidə fəal uçur, amma çayın bir neçə kilometr yuxarısında onlar artıq çox az olur. Bəzən bu məsafə cəmi bir neçə yüz metr təşkil edir. Su hövzəsinin yerli çirklənməsinin xarakteri mühüm amildir. Mən elə bir hadisə ilə qarşılaşmışam ki, həşəratlar çayın hansısa qolunun yalnız aşağısında və ya yuxarısında uçurdu, bu da həmin qolun töküldüyü çaydan daha təmiz və ya daha çirkli olmasından asılı idi. spinner tipli birgünlüyü dun-dan ayırmağı bacarmaq lazımdır. Bu, o qədər də çətin deyil. spinner-in bədən quruluşu zərif, quyruqcuğu uzun olur və cütləşmə uçuşu zamanı həşərat özünəməxsus şəkildə hərəkət edir: yuxarı qalxır və aşağı düşür. Əgər yaxınlıqda suyun üzərində və ya ona yaxın belə çoxlu həşərat görürüksə, aydındır ki, bu yaxınlarda birgünlüyün böyük uçuşu olub və bu halda yumurta qoyulmasını gözləmək olar. Bu, adətən axşama yaxın baş verir. Qaranlıqda suyun üzərində nəyin üzdüyünü və üstündə nəyin uçduğunu görmək çox çətindir. Belə halda batan günəşin işıqlandırdığı yerdə dayanmaq, suya mümkün qədər aşağı əyilmək və onun parlaq səthini diqqətlə müşahidə etmək daha yaxşıdır. Dəfələrlə suya bu şəkildə baxaraq əvvəllər suyun üzərində uçan bu qədər həşəratı görmədiyimə çox təəccüblənmişəm. Ən çətini onların ən xırdalarını görməkdir, halbuki məhz onlar tez-tez balığın ən sevimli yemi olur. Hansı milçəyi istifadə etmək tam aydın deyilsə, fantaziya milçəklərini sınamaq olar. Onlar üzən həşəratların heç birinə bənzəməsələr də, bəzən təəccüblü dərəcədə tutumlu olurlar. Bu taktikanı bəzən müxtəlif həşəratların az saylı uçuşunda, «pəncərələr» çox olmayanda, həmçinin intensiv uçuş və az sayda «pəncərə» olanda uğurla tətbiq etmişəm. Sonuncu halda həmin vaxt uçan həşəratlara bənzəməyən milçək taxmaq nəticə verirdi.

Yuxarıdan aşağıya.

Bulaqçı CDC.

Dələ xəzindən bulaqçı.

Milçək Goddard Sedge

Məsələn, kiçik gündəcələrin intensiv uçuşu zamanı iri süni milçək taxmağı yoxlamaq olar. Təəssüf ki, hansı milçəklərin konkret olaraq nə vaxt və harada istifadə edilməli olduğunu birmənalı deyə bilmərəm. Çaylarımızın fəlakətli vəziyyəti həşəratların uçuşunda ciddi qeyri-müntəzəmliyə gətirib çıxarır: hazırda müşahidə olunan hansısa həşəratın intensiv uçuşu heç də o demək deyil ki, bir ildən sonra da eyni olacaq. Bu vəziyyət, prinsipcə, bütün çaylarımıza aiddir, çünki həşərat populyasiyaları qabaqcadan görmək mümkün olmayan şəkildə məhv olur və cırlaşır. Artıq heç nə kömək etməyəndə və biz «pəncərələrdən» «qaynayan» suyun ortasında aciz və ümidsiz halda dayananda, qızışmağa dəyməz, sakitləşmək lazımdır, axı heç bir fəlakət baş vermir... Yaxşısı budur ki, balıq tutmağı dayandırıb ətraf təbiəti diqqətlə müşahidə etməyə başlayaq və səhvimizin nədən ibarət olduğunu anlamağa çalışaq. Onu düzəltməyin həmişə bir yolu tapılar, sadəcə uyğun bir şey fikirləşmək lazımdır. Heç nə fikirləşə bilməyəni yalnız onunla təskinləşdirə bilərəm ki, mən özüm də dəfələrlə suyun içində aciz halda dayanmışam və səhvimin nədən ibarət olduğunu hələ də öyrənə bilməmişəm. Yəqin ki, bu, mənim başıma hələ çox gələcək.