Azərbaycan nərə balıqlarının ovuna moratoriumu dəstəkləməyə hazırdır

Azərbaycan nərə balıqlarının ovuna moratorium tətbiq edilməsi ilə bağlı Rusiyanın təklifini dəstəkləməyə hazırdır. Bunu şənbə günü RİA Novosti-yə müsahibəsində Azərbaycan Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Su bioresurslarının mühafizəsi və artırılması departamentinin müşaviri Tariel Məmmədli bildirib.

RF Balıqçılıq üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Andrey Krayniy cümə axşamı Xəzər dənizində bütün Xəzəryanı dövlətlər (Rusiya, Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Türkmənistan) üçün nərə balıqlarının ovuna beşillik moratorium tətbiq edilməsi təklifi ilə çıxış edib. Krayniyin fikrincə, Xəzər hövzəsi ölkələrinin belə moratoriumdan itkiləri gələcəkdə əldə edəcəkləri faydaya nisbətən cüzi olacaq. Balıqçılıq üzrə Dövlət Komitəsinin sədri vurğulayıb ki, RF nərə balıqlarının ovundan hətta elmi məqsədlərlə belə imtina etməyə hazırdır.

"O (Krayniy) bunu emosiyalara qapılaraq deyib. Hələlik rəsmi heç nə yoxdur. Əgər o, bu təklifi rəsmi olaraq sahilyanı ölkələrin Xəzərin bioresursları üzrə Komissiyasına təqdim etsə, onda biz onu nəzərdən keçirəcəyik", - deyə Məmmədli bildirib.

"Biz prinsipcə bu təklifi dəstəkləyirik, əgər o, rəsmi olaraq təqdim edilərsə", - o qeyd edib.

Bununla belə, məmurun fikrincə, bu cür birtərəfli təşəbbüslər, bir qayda olaraq, əks effektə gətirib çıxarır.

"Hələ 1979-cu ildə Azərbaycan nərə balıqlarının dörd növündən birinin - şipin ovuna rəsmi olaraq qadağa qoyub və onu öz Qırmızı kitabına salıb. Xəzəryanı ölkələrin heç biri hələ də bu qadağaya qoşulmayıb. 2002-ci ildə isə biz bəyan etdik ki, bölgə balığını xilas etmək lazımdır, ondan kommersiya məqsədləri üçün deyil, çoxaltma və elmi məqsədlər üçün istifadə etmək lazımdır. O zaman bizim üstümüzə sözün həqiqi mənasında yumruqlarla ilk hücum edən Balıqçılıq üzrə Dövlət Komitəsinin o vaxtkı birinci müavini, idarənin rəhbəri vəzifəsini icra edən Aleksandr Moiseyev oldu. O, hökumət səviyyəsində səs-küy qaldırdı ki, guya niyə Azərbaycan birtərəfli qaydada, bizsiz, və elə keçən il nərə balıqlarının dövriyyəsinə 10 illik moratorium tətbiq edilməsini təklif edərkən Rusiya əslində Xəzərin bioresursları üzrə Komissiyada öz kvotasını 30 ton artırmağa nail oldu", - deyə Məmmədli bildirib.

Rusiyanın "Nərə balıqlarının və onlardan hazırlanan məhsulların dövriyyəsi haqqında" federal qanun layihəsini şərh edən ekspert, hansı ki, təbii yaşayış mühitində nərə balıqları və kürü üzərində dövlət inhisarının tətbiqini nəzərdə tutur, bildirib ki, "ova dövlət inhisarı brakonyerliklə mübarizə deyil". Onun fikrincə, məsələnin optimallaşdırılması üçün Rusiyanın balıq mühafizəsi məsələsini həll etməsi lazımdır.

"Xəzərdə balıq mühafizəsi ilə Rusiya sərhəd qoşunları, çaylarda isə Balıqçılıq üzrə Dövlət Komitəsi məşğul olur. Müəyyən qarışıqlıq alınır ki, onu da necəsə həll etmək lazımdır", - deyə Məmmədli bildirib.

Onun sözlərinə görə, həmçinin buraxılan körpə balıqların sayını artırmaq, balıqların zavodda çoxaldılması ilə məşğul olmaq, onların təbii kürütökmə yerlərini yaxşılaşdırmaq və kürü tökən balıqların oraya çatmasını təmin etmək lazımdır.

"Bildiyimə görə, Volqoqrad bəndindən bir dənə də balıq kürütökmə yerlərinə keçə bilmir, çünki orada hamısını tuturlar", - deyə departamentin müşaviri vurğulayıb.

O hesab edir ki, moratoriumu yalnız balıq ehtiyatlarının artırılması üzrə tədbirlər görüldükdən sonra tətbiq etmək olar. Bundan başqa, Məmmədlinin fikrincə, moratorium beş il deyil, daha uzun müddətə tətbiq edilməlidir.

"Buna (beşillik moratoriumun tətbiqinə) bütün mütəxəssislər gülə bilər. O, ən azı 10 il olmalıdır, çünki nərə balıqları 8-12 ilə yetişir", - deyə mütəxəssis bildirib.

Onun sözlərinə görə, Xəzərin hüquqi statusunun qeyri-müəyyənliyi ona gətirib çıxarır ki, "hər ölkə sanki öz on millik sahil zonasını qoruyur, dənizin qalan bütün açıq hissəsi isə sahibsizdir".

"Orada nə baş verdiyini heç kim bilmir. SSRİ dövründə Bakıda yerləşən dəniz inspeksiyası var idi ki, bütün kilkə donanmasına nəzarət edirdi, indi isə on millik zonadan kənarda gəmiyə yaxınlaşırsan, deyirlər ki, bu bizim bayrağımızdır, buradan get, orada nə tuturlar - kilkə, yoxsa nərə balıqları - bilinmir. Başqa sözlə, sahibsiz dənizdə ehtiyatları qorumaq mümkün deyil", - deyə Məmmədli qeyd edib.

Dənizin hüquqi statusunu müəyyən etmək üçün ən azı balıq ehtiyatlarının birgə mühafizəsi haqqında idarələrarası müqavilə qəbul etmək lazımdır, onsuz heç bir moratorium brakonyerliklə mübarizəyə kömək etməyəcək, deyə o vurğulayıb.

Azərbaycanda nərə balıqlarının mühafizəsi ilə vəziyyətin necə olduğu barədə suala cavab verən ekspert bildirib ki, ölkədə keçən il nərə balıqlarının və kürünün dövriyyəsi üzərində dövlət nəzarətini nəzərdə tutan "Nərə balıqlarının dövriyyəsi haqqında" qanun qəbul edilib.

"Azərbaycan postsovet dövründə Dünya Bankının köməyi ilə ölkənin Neftçala rayonunun Xıllı qəsəbəsində ildə 15 milyon körpə balıq gücündə nərə balıqartırma zavodu tikən yeganə Xəzəryanı ölkədir. Bundan başqa, SSRİ dövründə tikilmiş üç zavod yenidən qurulub", - deyə ETSN-in nümayəndəsi bildirib və vurğulayıb ki, bütün zavodların tam gücü ilə işləməsi üçün kürü tökən dişi balıqlar lazımdır. "Hələlik problem onlardadır", - o qeyd edib.

Məmmədli həmçinin bildirib ki, Azərbaycanda Xəzərdə "çoxpilləli mühafizə" fəaliyyət göstərir.

"Əvvəllər hər şeyə balıq mühafizəsi nəzarət edirdi, indi bununla həm sərhəd qoşunları, həm FHN, həm də başqaları məşğul olur. Buna görə də son iki il yarımda Azərbaycan sahillərində bir dənə də brakonyer gəmisi saxlanılmayıb. Azərbaycan brakonyer gəmiləri Qazaxıstan, Dağıstan sahillərində saxlanılır. Onlar burada özlərini əvvəlki kimi sərbəst hiss edə bilmirlər və uzaqlara qaçırlar", - deyə o əlavə edib.

Nazirliyin nümayəndəsi brakonyerlərlə mübarizədə Xəzəryanı dövlətlərin birgə səylərinin vacibliyini qeyd edib.

"Balıq mühafizəsinin effektivliyi təkcə Azərbaycandan asılı deyil, çünki nərə balıqları transmiqrantdır. Bu gün onları burada qoruyurlar, sabah onlar Dağıstanda, o biri gün - Kalmıkiyada və s. olacaqlar", - deyə mütəxəssis bildirib.

Onun sözlərinə görə, Xəzərdə nərə balıqları ilə bağlı məsələnin ümumi vəziyyəti "ayrı-ayrı növlər üzrə - həddindən artıq böhranlıdır", məsələn, şip, uzunburun, bölgə üzrə. "Rus nərəsi üzrə vəziyyət normaldır", - deyə Məmmədli əlavə edib.

O, həmçinin bildirib ki, Azərbaycanın cari il üçün Xəzərdə nərə balıqlarının ovu üzrə kvotası 90 ton təşkil edir.